Opis matrycy logicznej projektu
Matryca logiczna projektu jest kompleksowym sposobem prezentacji jego treści. Składa się z tabeli, która ma cztery kolumny (logika pionowa) i cztery wiersze (logika pozioma).
Logika pionowa daje ogląd na to, jakie są zamierzenia projektu. Ponadto ma na celu wyjaśnienie związku przyczynowo-skutkowego oraz sprecyzowanie założeń i sfer niepewności leżących poza obszarem kontroli kierownika projektu. Zależności między pierwszą a czwartą kolumną matrycy, czyli wypełnienie celów i założeń niższego rzędu, umożliwia osiągnięcie celów wyższego rzędu.
Logika pozioma nawiązuje do mierzenia efektów projektu i zużytych przez niego zasobów przez wyspecyfikowanie kluczowych wskaźników i źródeł ich weryfikacji.

Schemat 1: Podstawy matrycy logicznej


Matryca składa się z czterech kolumn, które podsumowują podstawowe elementy projektu. Pierwsza kolumna (logika projektu) zawiera opis podstawowych elementów projektu, które ilustrują główne relacje przyczynowo-skutkowe pomiędzy nimi. Wszystkie ze wskazanych poziomów powinny logicznie wynikać z poziomu hierarchicznie niższego, czyli:


Należy zauważyć, że planując projekt idzie się od ogółu do szczegółu:

• Cele ogólne,
• Cel (zamierzenia) projektu,
• Rezultaty (wyniki),
• Działania.

Realizacja projektu jest procesem odwrotnym:

• Działania i środki (wkłady zarówno materialne, jak i niematerialne), które należy zmobilizować,
• Przez wykonanie tych działań, osiągane są rezultaty,
• Suma rezultatów prowadzi do osiągnięcia celu,
• Cel projektu przyczynia się do osiągnięcia celów ogólnych.

Etap formułowania rezultatów konfrontuje z jednej strony określone cele projektu i analizę problemu, z drugiej zaś zaplanowane działania, harmonogram i budżet – konkretne dane liczbowe, które źle zaplanowane przysporzą projektodawcom problemów. Dużej szczegółowości wymaga się przy tworzeniu rezultatów, gdyż to za ich pomocą określa się skalę sukcesu lub porażki przedsięwzięcia.

Kolumna druga, czyli obiektywnie weryfikowalne wskaźniki osiągnięć, zawiera operacyjne definicje wskaźników, które służą do oceny powodzenia realizacji projektu. Fakt oceny efektów przedsięwzięcia wymusza konieczność posiadania liczbowych danych wskaźników osiągania celów oraz wiarygodnego systemu zbierania danych. Owe mierniki/wskaźniki są opisem operacyjnym:

• Celów ogólnych,
• Celów projektu,
• Rezultatów.

Mierniki:

• Wkładu – określają nakłady niezbędne do realizacji celów inwestycji, np. posiadana kadra szkoleniowa, zasoby finansowe,
• Produktu – określa to, co zaistnieje w wyniku osiągania celów projektu, np. liczba uczestników szkoleń, opracowane raporty, zbudowana droga,
• Rezultatu – czyli to, co nastąpi wskutek oddziaływania projektu oraz zrealizowanych działań, np. w przypadku szkoleń aktywizujących uzyskanie pracy przez uczestnika szkolenia,
• Oddziaływania – odnoszą się do oddziaływania na innych niż bezpośredni beneficjenci projektu, np. wzrost aktywności zawodowej może przyczyniać się do uzyskiwania korzyści finansowych przez firmy usługowe.

Niektóre możliwe do wykorzystania wskaźniki mają charakter porównawczy, np. analiza uciążliwości ruchu drogowego w miejscu, w którym została zaplanowana budowa obwodnicy. W tym przypadku konieczne jest wykonanie odpowiednich badań przed oddaniem jej do użytku, wykazujących spadek uciążliwości. Ukaże to sukces realizowanego projektu.

W kolumnie trzeciej – źródła weryfikacji – umieszcza się dane o źródłach informacji, dzięki którym możliwy jest pomiar/ocena wskaźników osiągnięć projektu oraz weryfikacja, czy założone wartości podanych wskaźników udało się osiągnąć. Źródła informacji pozwalają na wskazanie, gdzie i w jakiej formie można znaleźć materiały odnoszące się do celów ogólnych, celów projektu, a także rezultatów. Przeważnie projektodawcy wskazują na mierniki, które są opracowywane odrębnie od realizowanego przedsięwzięcia, np. dane dotyczące poziomu bezrobocia dostępne w urzędzie pracy.

Czwarta kolumna odnosi się do założeń i czynników ryzyka. W tym miejscu określa się czynniki zewnętrzne, niezależne od organizacji, których zaistnienie jest prawdopodobne, lecz niepewne, i które mogą wywrzeć pozytywny bądź negatywny wpływ na wyniki projektu. Dzięki konieczności uwzględnienia okoliczności zewnętrznych możliwe jest obiektywne ocenienie oddziaływania projektu na beneficjentów.

Matryca logiczna powinna być wyjaśnieniem dla relacji przyczynowo-skutkowych. Można to przedstawić w następujący sposób: jeśli wykonamy zadanie A, co może zostać sprawdzone za pomocą przedstawionych wskaźników weryfikowalnych we wskazanych źródłach informacji przy założonych okolicznościach, to będzie możliwe uzyskanie B.

Schemat 2: Przykład wypełniania matrycy logicznej

Schemat 3: Przykład wypełnionej matrycy logicznej - przedruk z www.funduszeeuropejskie.gov.pl