W momencie ustalania pierwszego stanowiska Rządu w sprawie przyszłości Polityki Spójności po 2013 roku, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego przedstawiło koncepcję Polityki Spójności, która została przystosowana do realizacji celów prorozwojowych całej UE. Ówczesna koncepcja pasowała do zmieniających się priorytetów i wyzwań oraz miała na celu zwiększenie potencjału rozwojowego i konkurencyjności globalnej wszystkich europejskich regionów. Ponadto promowała zintegrowane podejście, uwzględniając aspekty gospodarcze, społeczne i terytorialne. Rząd wskazał także pozytywne efekty realizacji programów Polityki Spójności. Głównym pozytywem jest tu przestawienie instytucji na nowoczesne modele wieloletniego i wieloszczeblowego zarządzania. Potwierdziło to, iż Polityka Spójności powinna być kontynuowana w przyszłym okresie programowania.

Po trzech latach nadszedł moment, zrewidowania postanowień pierwszego stanowiska. Poniżej zostały przedstawione wprowadzone zmiany.

Po pierwsze, postęp w debacie unijnej jest już spory i można go wyznaczyć takimi dokumentami , jak:
• Zielona Księga ws. spójności terytorialnej (oraz stanowisko Rządu w tej sprawie),
• raport prof. Fabrizio Barca pt. An Agenda for a Reformed Cohesion Policy,
• Reflection Paper komisarz Danuty Hübner,
• Orientation Paper komisarza Pawła Sameckiego,
• Sprawozdanie strategiczne 2010 dotyczące realizacji programów na lata 2007-2013 z marca 2010 r.

Po drugie, efekty zaczyna przynosić duże zaangażowanie MRR w jej stymulowanie za pomocą różnych inicjatyw i dokumentów. Przekonuje to inne państwa członkowskie oraz Komisję Europejską do polskiej koncepcji.

Po trzecie, doświadczenia z wdrażania programów w obecnej i poprzedniej perspektywie, negocjacji dwóch pakietów uproszczeniowych oraz rezultaty prowadzonych przez Ministerstwo prac analityczno-ewaluacyjnych doprowadziły do wyciągnięcia szeregu wniosków na temat przyszłego kształtu Polityki Spójności.

Po czwarte, rozmowy na temat omawianej polityki, są silnie powiązane z debatami unijnymi, np. w sprawie przeglądu budżetu, skutków kryzysu ekonomiczno-finansowego oraz nowej strategii gospodarczej Europa 2020. Według Rządu Rzeczypospolitej Polskiej Polityka Spójności ma tu odegrać szczególna rolę:
• ułatwia niwelowanie negatywnych skutków kryzysu odczuwanych przez obywateli i przedsiębiorców całej UE;
• zapewnia ciągłość realizacji długofalowych celów rozwojowych;
• jest stymulatorem koniecznych przemian strukturalnych.

W przedstawionym stanowisku Rząd ma na celu wzmocnienie wpływu Polityki Spójności na rozwój Wspólnoty a także zwiększenie jej efektywności i skuteczności. Będzie to możliwe dzięki realizacji poniższych postulatów:

1. Strategiczne podejście
Kontynuowanie rozwoju gospodarczego, społecznego oraz terytorialnego UE. Wymaga to strategicznego podejścia do rozwoju. Wprowadzone w tym aspekcie zmiany to:
• otwarta, partnerska, poświęcona kwestiom strategicznym debata między Komisją Europejską (KE) a przedstawicielami procesów rozwojowych wszystkich właściwych szczebli. Należy ją oprzeć na dowodach i sprawdzonych przykładach (evidence-based policy),
• wzmocnienie instytucjonalne,
• zreformowany system dokumentów strategicznych na poziomie wspólnotowym i krajowym.

2. Koordynacja
W celu osiągnięcia spójnego systemu realizacji polityki UE należy przede wszystkim wykorzystać już istniejący potencjał. Należy unikać nadmiernej rozbudowy systemów zarówno na poziomie wspólnotowym jak i krajowym.
Rząd RP jest przeciwny propozycjom, które prowadza do tworzenia nowych instrumentów sektorowych oraz wyłączania z Polityki Spójności Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności. Sprawność mechanizmów koordynowanych w ramach wspominanej polityki będzie uzależniona od stopnia harmonizacji Funduszy, zasad implementacji i powrotu do idei projektów zintegrowanych.

3. Architektura celów
Cele Polityki Spójności powinny swym zasięgiem objąć wszystkie regiony UE. Ponadto powinny odzwierciedlać istniejący już podział na osobne Cele dla regionów słabiej (Cel 1) i lepiej rozwiniętych (Cel 2). Regiony przejściowe powinny stanowić część Celu 1.
Różnice między poszczególnymi Celami powinny być widoczne zarówno w poziomie alokacji środków (koncentracja na regionach najsłabiej rozwiniętych), jak i w zakresie interwencji funduszy. Cel 3 powinien pozostać osobnym celem Polityki Spójności.

4. Koncentracja tematyczna
Koncentracja jest niezbędna w celu zapewnienia właściwego ukierunkowania środków unijnych, aby te skutecznie i w widoczny sposób oddziaływały na sytuację społeczno-gospodarczą UE. W tym celu konieczne jest:
• zdefiniowanie ograniczonej liczby priorytetów,
• stosowne do nich określenie zakresu interwencji funduszy zgodnie ze strategią Europa 2020,
• właściwe ich „zaadresowanie” z punktu widzenia terytorialnego.

5. Warunkowość
Bardzo ważne dla wzmocnienia efektywności polityki UE będzie szersze zastosowanie mechanizmów warunkowości. Mają być one stosowane w postaci zachęt np. finansowych a nie tylko - jak było do tej pory- w postaci sankcji i kar W związku z tym konieczne będzie utworzenie wyspecjalizowanych rezerw strukturalnych w ramach stosownych polityk Wspólnotowych. Te rezerwy będą stanowiły czynnik aktywizujący państwa członkowskie do usunięcia barier, które osłabiają oddziaływanie środków unijnych.

6. Podejście terytorialne
Asymetryczne oddziaływanie wyzwań i różnorodność potencjału krajów UE wpływa na konieczność wzmocnienia podejścia terytorialnego w uzupełnieniu do podejścia sektorowego. W związku z tym Rząd RP opowiada się za wykorzystaniem dotychczasowego dorobku Wspólnoty w obszarze terytorialnego i zintegrowanego podejścia do rozwoju.

7. Reforma Systemu Wdrażania
W celu zapewnienia lepszej oraz sprawniejszej realizacji stawianych w ramach Polityki Spójności celów, jej zasady i warunki implementacji powinny zostać poddane gruntownej rewizji. Ma to usprawnić proces wdrażania i zwiększania jej efektywności. Kwestie dotyczące zgodności proceduralnej, a także tempa absorpcji środków nie mogą przeważać nad skutecznym planowaniem interwencji lub ograniczać możliwość wspierania nowatorskich projektów obarczonych pewnym ryzykiem realizacyjnym. W związku z powyższym konieczna jest szczegółowa analiza najczęstszych źródeł błędów w Polityce Spójności, a także sformułowanie nowych sposobów zastosowania w praktyce zasady proporcjonalności w celu obniżenia obciążeń administracyjnych, racjonalizacji procedur.

Źródło: MRR