Wskaźniki stanu czystości wód jeziorowych
W ocenie czystości wód bierze się pod uwagę ich cechy fizyczne, chemiczne i biologiczne i określa się je za pomocą wskaźników zanieczyszczeń. Podstawowymi są:
1. Wskaźniki fizykochemiczne, do których należą:
- temperatura, która powinna mieścić się w granicach od 0 do 250C
- smak wody, który może być słony (obecność chlorku sodowego), gorzki (siarczan magnezowy), słodki, kwaśny
- zapach, który jest związany z występowaniem związków organicznych, drobnoustrojów, niektórych gazów, produktów rozkładu ~ smak i zapach wody bada się organoleptycznie
- odczyn wody (pH) - najbardziej pożądana jest woda o pH w granicach 6,5 - 8,5. pH oznacza się metodą elektrometryczną lub kolorymetryczną
- twardość wody zależy od obecności w niej soli wapnia, magnezu oraz jonów glinu, żelaza, cynku. Twardość mierzy się uwzględniając 6-stopniową skalę twardości wody (bardzo miękka, średnio twarda, znacznie twarda, twarda, bardzo twarda). Twardość wody można również obliczyć metodą mydlaną (Clarka)
- mętność zależy od obecności w wodzie nierozpuszczalnych substancji organicznych, zwierzęcych i roślinnych orz nieorganicznych, np. piasku, gliny. Mętność oznacza się metodą krzemionkową, polegającej na wizualnym porównaniu próbki badanej z wzorcami z zawiesiny krzemionkowej (SiO2); wizualnej oceny przezroczystości wody w zbiornikach naturalnych można dokonać krążkiem Sacchiego)
- utlenialność to ilość tlenu potrzebna do utlenienia substancji organicznych zawartych w wodzie, jest to umowny wskaźnik określający zużycie nadmanganianu potasowego (KMnO4) przez zawarte w wodzie łatwo utleniające się substancje organiczne i nieorganiczne np. siarkowodór, siarczyny, azotyny. Utlenialność wód wynosi od 4 mgO/dm3 dla wód czystych do kilkuset mgO/dm3 dla zanieczyszczonych. Wzrost utlenialności jest związany z dopływem ścieków, a więc wskazuje na wzrost zanieczyszczeń.
- Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen (BZT5) jest to umowny wskaźnik określający ilość tlenu zużytego do rozkładu (utlenienia) związków organicznych zawartych w wodzie lub ściekach w temperaturze 200C, w określonym czasie (5 dób), przy udziale mikroorganizmów. Im wyższa jest wartość BZT5, tym intensywniejsze są procesy rozkładu w danym zbiorniku
- Chemiczne zapotrzebowanie na tlen (ChZT) jest to umowny wskaźnik jakości wód, wyrażający ilość zużytego tlenu (mgO/dm3) na procesy utleniania związków organicznych i nieorganicznych, ulegających utlenianiu w warunkach otoczenia. Informuje on o zawartości związków organicznych oraz niektórych nieorganicznych (np. sole żelazowe, siarczki) ulegających utlenianiu w warunkach otoczenia. Informuje on o zawartości substancji organicznych oraz niektórych nieorganicznych (np. sole żelazowe, siarczki) ulegających utlenianiu pod wpływem silnych utleniaczy.
- Średnia głębokość jeziora
- Zagospodarowanie brzegów jeziora
- Stężenie chlorofilu a
- Pojemność misy jeziora
- Długość linii brzegowej
2. Wskaźniki biologiczne:
- Miano Coli to oznaczenie określające najmniejszą ilość wody wyrażoną w cm3, w której znajduje się jedna bakteria z grupy Coli (np. pałeczki okrężnicy), np.:
Woda czysta - miano Coli = 1 bakteria w 100 cm3
Woda brudna - miano Coli = 1 bakteria w 1 cm3
Obecność bakterii świadczy o zanieczyszczeniu wody przez kał lub ścieki bytowe
- Indeks saprobowości to biologiczny wskaźnik jakości wody, ustalany za pomocą saprobów, charakterystycznych dla wód o różnym stopniu zanieczyszczenia. Określa się go na podstawie występowania w wodzie tzw. gatunków wskaźnikowych, czyli określonych zespołów organizmów roślinnych i zwierzęcych charakterystycznych dla danego stopnia czystości wód, np. obecność okrzemek wskazuje na wysoki stopień czystości wód, natomiast obecność sinic - na bardzo duże zanieczyszczenie. Organizmy stanowiące wskaźniki zanieczyszczenia wody dzieli się na cztery podstawowe grupy:
- polisaprobowe - w najbardziej zanieczyszczonych wodach,
- ?-mezosaprobowe - w średnio zanieczyszczonych wodach,
- ß-saprobowe - w średnio zanieczyszczonych wodach,
- oligosaprobowe - w najmniej zanieczyszczonych wodach.
Saprobowość to zanieczyszczenie wody martwą materią organiczną lub
produktami jej gnilnego rozkładu.

