Zarządzanie bhp to integralna część systemu zarządzania przedsiębiorstwem. Łączy zasoby – materialne i ludzkie, polityki i procedury w uporządkowany system, działający na zasadzie określonych i determinowanych przez przepisy interakcji. Przy czym głównym celem systemu zarządzania bhp jest zarządzanie ryzykiem zawodowym i jego minimalizacja. Skuteczność to nic innego jak zdolność systemu do realizacji wytyczonych celów, zatem skuteczny system bhp to taki, który prowadzi do poprawy stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w przedsiębiorstwie. Istnieje wiele mierników, dzięki którym możemy zbadać ten system, jednakże najpopularniejszym jest liczba wypadków w przedsiębiorstwie.

Za prekursora we wdrażaniu zasad zarządzania systemowego bhp uznaje się Zakłady DuPont, które poprzez ciągłe doskonalenie osiągnęły statut lidera i przedsiębiorstwa wzorcowego dla wielu światowych koncernów. O skuteczności systemu świadczą statystyki, z których wynika, iż system ten nie tylko ulega ciągłej poprawie, ale też znacznie przewyższa osiągami wyniki innych firm. Przykładowo w roku 1997 wskaźniki wypadków w Zakładach DuPont były 11 razy niższe niż w innych zakładach z branży chemicznej, a 24 razy niższe niż wyniosła średnia dla całej działalności wytwórczej. Sukcesy Zakładów DuPont szybko znalazły zwolenników podejścia systemowego do zarządzania bhp. Wśród nich warto przytoczyć przykład Thrall Car Manufacturing Company, w którym w ciągu trzech lat (1989-1992) liczba wypadków zmalała trzykrotnie, a do 1994 aż trzydziestokrotnie. Tym samym wartość wypłacanych odszkodowań zmalała z 1 376 000$ w 1989 do 204 000$ w 1992 roku. Te i inne dobre przykłady znaleźć można w publikacjach OSHA (Occupational Safety and Heath Administration). Wskutek wzmożonej promocji rozwiązań bhp w USA w 1994 roku zasady systemowego zarządzania stosowało już 178 przedsiębiorstw - w każdym spadła średnia ilość wypadków, w przypadku 31 przedsiębiorstw nie odnotowano wypadków powodujących niezdolność do pracy, w 9 nie odnotowano żadnego wypadku, a średnia wypadków w tych przedsiębiorstwach była o połowę niższa od średniej z danej gałęzi przemysłu.

Dobre praktyki to jednak za mało by efektywnie promować idee zarządzania ryzykiem pracy. Przykładowo w Wielkiej Brytanii w ramach działań promocyjnych opracowano przewodnik zawierający wytyczne co do wdrażania i funkcjonowania bhp w przedsiębiorstwie („Successful Heath and safety management”). Owa publikacja w latach 1981-1997 rozeszła się nakładem 70 000 egzemplarzy co było wydawniczym ewenementem. Wiele firm skorzystało z zawartych tam porad; przykładem niech będzie firma Lucas Varity, w której ilość wypadków spadła o 70%, a ilość zachorowań o 75%. W krajach skandynawskich obecność regulacji bhp to społeczny priorytet funkcjonowania biznesu, dlatego wdrażanie rozwiązań bezpieczeństwa w pracy przychodzi tam praktycznie samoczynnie. Przykładem niech będzie Norwegia, w której obligatoryjne wdrażanie systemu zarządzania bhp występuje od 1992 roku. Po siedmiu latach blisko 50% przedsiębiorstw już dysponowało takim systemem. Mimo tak wielu pozytywnych przykładów istnieje równie dużo firm, w których wdrożenie systemu zarządzania bhp nie wniosło nic. Za główną przyczynę tego stanu rzeczy podaje się brak zaangażowania pracowników i tworzenie jedynie „papierowych tygrysów”, czyli systemów realnie niefunkcjonujących.

W Polsce impulsem do rozwoju systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy było ustanowienie w lipcu 1999 roku normy PN-N-18001 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania". Niestety w praktyce okres funkcjonowania niniejszej normy w Polsce jest dość krótki, dlatego ciężko jest określić jej wpływ na zarządzanie ryzykiem w pracy. Można jedynie stwierdzić, czy wdrożenie normy wpływa na stan bhp w przedsiębiorstwie. W wyniku badań przeprowadzonych przez CIOP (Centralny Instytut Ochrony Pracy) określono, iż wprowadzenie PN-N-18001 przyczyniło się do podwyższenia standardu kultury bezpieczeństwa pracy. W niektórych przedsiębiorstwach wprowadzenie niniejszej normy sprowadzało się do usystematyzowania i udokumentowania tego, co już w firmie funkcjonowało. Szczególnie wyraźny związek między wdrożeniem normy a poziomem bhp odnotowano w takich branżach, jak hutnictwo, pozostała działalność produkcyjna oraz działalność usługowa i handlowa. Przykładowo w hutnictwie, gdzie system zarządzania bhp był zbieżny z normą PN-N-18001, odnotowano trzy razy mniejszy odsetek wypadków niż w przedsiębiorstwach, które nastawiają się na spełnienie jedynie obowiązujących w danej branży przepisów. Podobnie w działalności handlowej i usługowej, gdzie wskaźniki wypadków w skutek zastosowania się do wytycznych normy PN-N-18001 spadły o 30%. Trzeba jednak podkreślić, iż również w Polsce funkcjonują przedsiębiorstwa, w których wdrożenie systemu zarządzania bhp nie przyniosło rezultatu. Jak się okazało główną przyczyną tego stanu było traktowanie PN-N-18001 wyłącznie jako struktury formalnej. Nie trzeba chyba dodawać, iż poziom zaangażowania pracowników był przy tym znikomy.

Reasumując, system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy jest skuteczny tylko wtedy, gdy tworzy się go na potrzeby konkretnego przedsiębiorstwa, które do wdrażania jego postanowień podchodzi profesjonalnie, tzn. z należytą starannością spełnia stawiane wymagania i czyni to z przekonania, co z kolei wpływa pozytywnie na zaangażowanie wszystkich pracowników.