Umorzenie składek pociąga za sobą także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty należnych od tych składek. Zakład może umorzyć składki w dwóch sytuacjach:
- w razie całkowitej nieściągalności,
- ze względu na ważny interes zobowiązania.
Całkowita nieściągalność może nastąpić w następujących okolicznościach:
- dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku, zostawiając nieruchomości niepodlegające egzekucji według odrębnych przepisów albo przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brakuje jego następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o którym mowa w art.13 i art.361 pkt 1 prawa upadłościowego i naprawczego z 28 lutego 2003 r.(DzU nr 60, poz.535 ze zm.), czyli:
Majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, jego majątek jest obciążony hipoteką, zastawem w tym rejestrowym lub skarbowym lub hipoteką morską, tak, że brakuje pozostałego majątku na zaspokojenie kosztów postępowania. Zostało uprawdopodobnione, że obciążenia majątku dłużnika są bezskutecznie według ustawy albo dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli, zostało uprawdopodobnione, że podjął czynności prawne bezskutecznie według ustawy, którymi wyzbył się majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania. Majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, w tym rejestrowym lub skarbowym, lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Wierzyciele zobowiązani uchwałą zgromadzenia wierzycieli albo postanowieniem sędziego komisarza nie złożyli na czas zaliczki na koszty postępowania, a brak jest płynnych funduszów na te koszty, wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swoje wierzytelności, żądają umorzenia postępowania.
Kolejna okoliczność to taka, że nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ordynacji podatkowej.
Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Niniejsze przesłanki są powodem do całkowitego umorzenia zaległych składek.
Tryb całkowitej nieściągalności ZUS może przyznać osobom prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą i dotyczy tylko składek na ich własne ubezpieczenia. Umorzeniu podlega pełna kwota, tj.
•emerytalne,
•rentowa,
•wypadkowe,
•na FP,
•zdrowotna,
•składki na ubezpieczenie społeczne za okres do 31 grudnia 1998 r.

Umorzeniu nie podlegają składki chorobowe, ponieważ dla osób prowadzących działalność gospodarczą nie są one obowiązkowe. Ich nie opłacanie w terminach stanowi utratę prawa do świadczeń z tego tytułu. Mimo braku ich opłacania ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże ze względu na trudną sytuację rodzinną nie jest w stanie ich uregulować.

Rozporządzenie ministra gospodarki pracy i polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DzU nr 141, poz.1365 ze zm.) formułuje przykładowy katalog takich sytuacji:
•opłacane należności pozbawiłoby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
•poniósł on takie straty materialne w klęsce żywiołowej lub w trakcie innego nadzwyczajnego zdarzenia, że opłacanie składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności,
•jest przewlekle chory lub sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, przez co nie może uzyskać dochodu na opłacenie należności.

Umorzenie zaległych należności może nastąpić na podstawie art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. Celem tej regulacji było umożliwienie osobom fizycznym, które nie prowadzą przedsiębiorstwa, korzystania z możliwości umorzenia. (DzU nr155, poz.1287 ze zmianami).Stosuje się je wtedy, gdy:
•osoba fizyczna ubiegająca się o umorzenie nie podlegała ustawie z 30 sierpnia 2002 roku o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, czyli nie posiadała statusu przedsiębiorcy,
•za umorzeniem przemawia ważny interes tej osoby.

Umorzenie może nastąpić mimo braku nieściągalności i w tym trybie podlegają jej składki:
•rentowe w części finansowanej przez płatnika,
•wypadkowe,
•FP i FGŚP,
•Za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. oraz składki na ubezpieczenie społeczne za okres do 31 grudnia 1998 r. – w całości.

ZUS ocenia każdą sprawę indywidualnie uwzględniając podobne przesłanki. Jednak od niekorzystnej decyzji można się odwołać do sądu. Można wnieść do prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art.83 ust. 4. Od wydanej decyzji prezesa ZUS przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjne.

Źródło: Rzeczpospolita