Zakres pojęcia działalność gospodarcza

Pojęcie działalności gospodarczej, zawarte w art. 2 Ustawy, przyjmuje iż działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły...

Pojęcie działalności gospodarczej użyte w ustawie opiera się na kryterium:

1. ekonomicznej klasyfikacji działalności,
2. zarobkowych celach działalności,
3. sposobie wykonywania działalności gospodarczej ze względu na organizację i częstotliwość.

1. zawodowy (a więc stały) charakter,
2. związaną z nią powtarzalność podejmowanych działań,
3. podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania,
4. uczestnictwo w obrocie gospodarczym.

Należy także zauważyć, iż w celu określenia działalności gospodarczej, a w szczególności wobec klasyfikacji PKD, należy określić działalność przeważającą danego podmiotu (działalność, która ma największy udział w wartości dodanej). W działalności podmiotu wyróżnić też zawsze można działalność drugorzędną (związana z produkcją wyrobów lub świadczeniem usług dla strony trzeciej) oraz pomocniczą (księgowanie, transport, magazynowanie, zaopatrzenie, promocja, konserwacje, naprawy itp.).

Za rozszerzającą wykładnią pojęcia "działalności gospodarczej" przemawia potrzeba zachowania przejrzystości konstrukcji prawnej. Jest ona najszersza wtedy, kiedy przyjmie się klauzulę, że wszelkie wątpliwości tłumaczyć należy na rzecz zasady, iż jest to działalność gospodarcza. Takie stanowisko wydaje się podzielać NSA w wyroku z 24 maja 1991 r., stwierdzając, że:

"pojęcie działalności gospodarczej nie sprowadza się tylko do procesów technologicznych i zjawisk ekonomicznych zachodzących w toku działalności wytwórczej, budowlanej, handlowej i usługowej prowadzonej w celach zarobkowych i na rachunek podmiotu, ale obejmuje także czynności faktyczne i prawne związane np. z uzyskiwaniem czynników produkcji - o ile czynności te lub działania nie są zabronione przez prawo".

Prawo Unii Europejskiej nie posługuje się pojęciem działalności gospodarczej, natomiast odróżnia przedsiębiorczość i świadczenie usług. Pojęcie przedsiębiorczości odnosi się do działalności wykonywanej w innym państwie członkowskim, w sposób stały i ciągły oraz samodzielny w celu zarobkowym (odpłatnym). Element stałości służy jako kryterium odróżnienia swobody przedsiębiorczości od swobody świadczenia usług. Ustanawiając zasadę swobody przedsiębiorczości, prawo europejskie odnosi ją do obywateli państwa członkowskiego (obywatelstwa UE), a także przedsiębiorstw, zwłaszcza spółek, przy czym przez spółki rozumie się spółki prawa cywilnego lub handlowe, spółdzielnie, inne osoby prawne prawa publicznego lub prywatnego, z wyjątkiem spółek, których działalność nie jest nastawiona na osiąganie zysków (non profit). Spółki te muszą posiadać status przedsiębiorstwa wspólnotowego, tj. muszą być utworzone zgodnie z prawem jednego z państw członkowskich oraz mieć na terytorium Wspólnoty siedzibę statutową, zarząd albo główne przedsiębiorstwo.

W przypadku swobody przedsiębiorczości obowiązuje przede wszystkim zasada traktowania narodowego, co oznacza że samozatrudnianie i zakładanie przedsiębiorstw powinno odbywać się z zachowaniem warunków ustalonych w prawodawstwie państwa, w którym działalność jest podejmowana i wykonywana (stąd różne pojęcia dział gosp i przed). Z europejskiego rozumienia natomiast swobody przedsiębiorczości wynika natomiast zakaz dyskryminacji i zakaz ograniczeń w jej podejmowaniu i wykonywaniu. Zakazy te adresowane są do państw członkowskich, których prawo nie może takich zakazów przewidywać.

Podstawowe wyznaczniki działalności gospodarczej

Podstawowymi wyznacznikami pojęcia „działalności gospodarczej”, w myśl art. 2 ustawy, są:

1. gospodarczy charakter prowadzonej działalności (przy uwzględnieniu jej ekonomicznej klasyfikacji),
2. ukierunkowanie na osiąganie zysku (zarobkowy cel prowadzonej działalności),
3. sposób wykonywania działalności gospodarczej.

1. wykonywanie tej działalności jako działalności wytwórczej, budowlanej, handlowej i usługowej,
2. prowadzenie jej w celach zarobkowych oraz
3. na własny rachunek prowadzącego.

Posłużenie się przez ustawodawcę takimi pojęciami, jak „działalność wytwórcza”, „działalność budowlana”, „działalność handlowa” i „działalność usługowa”; nie zamyka drogi do bardzo szerokiej interpretacji tychże pojęć, tym bardziej, że klasyfikacja działalności gospodarczej przyjęta w ustawie nie pokrywa się z PKD. Z tej racji, że pojęcia te są w znacznym stopniu nieostre, o ich zakresie i treści decydować będzie praktyka stosowania prawa. Kształtująca się w tym zakresie linia orzecznicza, zarówno SN, jak i NSA, utwierdza w przekonaniu, że będziemy mieć do czynienia z poszerzaniem zakresów tychże pojęć.

Wskazanie celu zarobkowego jako jednego z wyznaczników działalności gospodarczej należałoby traktować jako wskazanie kierunkowe, zakładające, że celem działalności gospodarczej jest przysporzenie zysku podmiotowi gospodarczemu. Zarobkowy cel działalności gospodarczej wiąże się z jej odpłatnością. Nie mają takiego charakteru działania, których celem wyłącznie jest zaspokajanie potrzeb własnych. Zarobkowego celu działalności nie należy kojarzyć z osiąganiem dochodów z tej działalności.

Nie wydaje się, by cel ten można było łączyć z określonymi, nawet najbardziej typowymi, organizacyjno-prawnymi formami prowadzenia działalności gospodarczej. Dla większości bowiem form prowadzenia takiej działalności ustawodawca w ogóle nie wskazuje, że muszą one mieć cel zarobkowy. Dotyczy to także najbardziej typowych form prowadzenia działalności gospodarczej, tj. formy spółki akcyjnej i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W przypadku spółek z o.o. musi być określony jedynie cel gospodarczy, natomiast w spółkach akcyjnych nie jest konieczne istnienie nawet takiego celu.

nie oznacza, że stowarzyszenie nie może prowadzić działalności gospodarczej (bo zezwala mu na to chociażby art. 34 ww. ustawy), a tylko to, że działalność ta nie jest jego celem podstawowym oraz że zyski z takiej działalności nie mogą być dzielone pomiędzy członków stowarzyszenia, lecz winny służyć działalności statutowej.

Działalność gospodarcza ma być wykonywana w sposób zorganizowany (wg wybranej formy prawnej przedsiębiorczości) i ciągły.

Element ciągłości wynikający z definicji ma świadczyć o względnie stałym zamiarze wykonywania działalności gospodarczej, co nie wyklucza możliwości prowadzenia jej tylko sezonowo lub do czasu osiągnięcia postawionego sobie przez przedsiębiorcę celu. Chodzi o powtarzalność pewnych działań, ale istnieje możliwość wykonania jednorazowej czynności w ramach działalności gospodarczej (sprzedaż importowanego towaru).

Działalność zawodową należy odnosić do profesjonalności jako cechy wykonywania każdej działalności opartej na posiadanych umiejętnościach faktycznych lub wymaganych kwalifikacjach zawodowych. Z zawodowym charakterem działalności łączy się też kryterium staranności wykonywania obowiązków.

Prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek oznacza działalność w imieniu własnym podmiotu i na własne ryzyko. Nie oznacza to niemożliwości ustanowienia pełnomocnictw, zastępców itp., tworzenia filii czy zakładów pomocniczych. W świetle ustawy można przyjąć, iż brak osobistego udziału osoby uprawnionej w danej działalności nie przekreśla jej samodzielnego charakteru. Istotne jest jedynie to, aby wszelkie czynności objęte taką działalnością podejmowane były w imieniu oraz na rachunek i ryzyko prowadzącego działalność gospodarczą”.

Osoby wykonujące wolne zawody zalicza się w pewnych sytuacjach do kategorii przedsiębiorców, nie dlatego że prowadzą one działalność gospodarczą, ale wykonują działalność zawodową we własnym imieniu i na własny rachunek. Wolne zawody wykazują następujące cechy: regulowany charakter, osobisty udział, kwalifikowane wykształcenie, ustalone sposoby i formy organizacyjne wykonywania zawodu, niezależność zawodowa, etos zawodowy, wynagrodzenie, tajemnica zawodowa, samorządność korporacyjna, odpowiedzialność prawna. Wykonywanie zawodu jest wolne dopóki odbywa się we własnym imieniu.

Działalność wytwórcza w rolnictwie

Podejmowanie działalności gospodarczej w zakresie produkcji rolnej i zwierzęcej, ogrodnictwa oraz sadownictwa poddawane jest w większości krajów odrębnym reżimom prawnym. Działalność tego rodzaju ma bowiem cechy dość specyficzne. Jest to przede wszystkim działalność, gdzie istotnym elementem jest związanie z ziemią jako podstawowym środkiem produkcji. Do rolnictwa zalicza się z reguły produkcję rolną, zwierzęcą, ogrodnictwo, sadownictwo, a także rybactwo śródlądowe. Bardzo ważną cechą rolnictwa jest jego powiązanie z warunkami przyrodniczymi (klimat, jakość gleby) oraz wyjątkowo duży element losowości, wynikający z uzależnienia od sił przyrody.

Zgodnie z art. 1 i 24(1) ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece księgi wieczyste są urzędowymi rejestrami mającymi za zadanie ujawnienie stanu prawnego dotyczącego m.in. nieruchomości. Z wpisami do księgi wieczystej wiążą się określone skutki prawne, które w doktrynie ujmuje się w kilka, dość istotnych z prawnego punktu widzenia, zasad. Najważniejsze z nich to: 1) zasada wpisu (wpis jest m.in. konieczną przesłanką ustanowienia hipoteki); 2) zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych; 3) zasady domniemań związanych z wpisem (domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym oraz domniemanie, że prawo wykreślone z księgi wieczystej nie istnieje); 4) zasada pierwszeństwa praw rzeczowych ograniczonych wpisanych do księgi wieczystej; 5) zasada „skuteczności względem osób trzecich praw i roszczeń osobistych wpisanych do księgi”. Nie są więc one tylko rejestrami o charakterze ewidencyjnym. Księgi wieczyste prowadzą właściwe ze względu na miejsce położenia nieruchomości sądy rejonowe.

Inny nieco charakter ma ewidencja gruntów i budynków, realizowana na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Ewidencje tego typu mają charakter powszechny. W ewidencji budynki określa się według ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych. Wpisuje się do niej właściciela budynków i gruntów. Z punktu widzenia ewidencji ważne znaczenie ma wskazanie rodzajów użytków gruntowych. Odróżnia się następujące ich rodzaje:

• grunty użytkowane rolniczo (użytki rolne),
• grunty pod lasami i zadrzewieniami,
• grunty zabudowane lub przeznaczone do zabudowania,
• grunty zajęte pod wydobywanie kopalin,
• grunty pod wodami,
• tereny komunikacyjne,
• grunty użytkowane w inny sposób,
• grunty nieużytkowane, nienadające się do produkcji rolniczej.

W ramach użytków rolnych wyodrębnia się: grunty orne, sady, łąki trwałe, pastwiska trwałe. Z ewidencją gruntów łączy się klasyfikacja gleboznawcza. Ewidencja gruntów nie posiada rękojmi wiary publicznej.

Agroturystyka

Działalność tego rodzaju nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy, ponieważ z reguły nie jest ona prowadzona w sposób ciągły i bardzo często ma charakter działalności sezonowej.

definicja „przedsiębiorcy”

Definicję przedsiębiorcy zawiera także kodeks cywilny (art. 431 ), a także prawo upadłościowe i naprawcze (art. 5 ust 2) – przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

W prawie europejskim nie występuje pojęcie przedsiębiorca.

Nadto należy wskazać, iż przedsiębiorca będący osobą fizyczną może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a więc status przedsiębiorcy nabywa się dopiero po uzyskaniu wpisu.

Do osób prawnych należą oprócz Skarbu Państwa jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną (art. 33 .c.). W zakresie stosunków majątkowych osoby prawne mogą być podmiotami praw i obowiązków. Powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy. Jednostka organizacyjna nabywa osobowość prawną 1) z mocy samej ustawy i bez potrzeby rejestracji - więc o jej powstaniu decyduje ustawodawca, bądź 2) po uzyskaniu wpisu do właściwego rejestru z chwilą jej wpisu do rejestru, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 37 § 1 k.c.). Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Do tworzenia, prezentowania i urzeczywistniania woli osoby prawnej powołane są konkretne osoby fizyczne wchodzące w skład osoby prawnej. Akty woli tych osób uznaje się za akty woli osoby prawnej pod warunkiem, że ich działanie mieści się w kompetencji organu.

Ustawa przyznaje zdolność prawną jednostkom organizacyjnym nie mające osobowości prawnej, tj. spółki jawne, spółki partnerskie, spółki komandytowe i spółki komandytowo-akcyjne. Osobowości prawnej nie mają takie jednostki organizacyjne, które mimo wydzielenia majątkowego i finansowego nie wykonują działalności gospodarczej we własnym imieniu i nie ponoszą ryzyka gospodarczego oraz nie odpowiadają samodzielnie za własne zobowiązania (jednostki i zakłady budżetowe, gospodarstwa pomocnicze, oddziały i filie przedsiębiorstw, oddziały spółdzielni, filie spółek – korzystają z osobowości prawnej innego podmiotu).

Przedsiębiorcą jest także spółka kapitałowa w organizacji, zgodnie z art. 11 ksh. Do czasu uzyskania rejestracji działa ona w oparciu o przepisy dotyczące danego rodzaju spółek po rejestracji. Spółka kapitałowa w organizacji jest jednostką organizacyjną nie posiadająca osobowości prawnej.

Status przedsiębiorcy posiada osoba, która działalność wykonuje we własnym imieniu, nie zaś w imieniu drugiej osoby. Wykonywanie we własnym imieniu oznacza, iż jest wykonywana na własny rachunek. Wymogu tego nie należy rozumieć jako nakazu osobistego wykonywania czynności należących do zakresu działalności gospodarczej danego rodzaju. Nie traci statusu przedsiębiorcy osoba powierzająca na podstawie, np. umowy o pracę lub umowy zlecenia innej osobie wykonywanie takich czynności.