Prawo konkurencji UE a prawo polskie

Prawo konkurencji Unii Europejskiej obejmuje reguły, do przestrzegania których zobowiązani są przedsiębiorcy, oraz reguły, których adresatem są wszystkie agendy szeroko rozumianego państwa, niezależnie od ich szczebla. Prawo konkurencji traktowane jest w Unii jako podstawa niezakłóconej wymiany handlowej w ramach Wspólnego Rynku i dlatego jest wciąż rozwijane i, co najważniejsze, egzekwowane przez Komisję Europejską niezwykle konsekwentnie.

Prawo konkurencji Unii Europejskiej obejmuje reguły, do przestrzegania których zobowiązani są przedsiębiorcy, oraz reguły, których adresatem są wszystkie agendy szeroko rozumianego państwa, niezależnie od ich szczebla. Prawo konkurencji traktowane jest w Unii jako podstawa niezakłóconej wymiany handlowej w ramach Wspólnego Rynku i dlatego jest wciąż rozwijane i co najważniejsze, egzekwowane przez Komisję Europejską niezwykle konsekwentnie.

Zgodnie z przepisami Traktatu o Wspólnocie Europejskiej zakazane są takie porozumienia, decyzje i praktyki między przedsiębiorstwami, które mogłyby doprowadzić do ograniczenia lub naruszenia konkurencji w obrębie rynku wewnętrznego UE. Chodzi tu m.in. o nadużywanie pozycji dominującej (monopolistycznej), do której dojść może w wyniku koncentracji przedsiębiorstw. W Układzie Europejskim za działania mogące mieć negatywny wpływ na handel między Polską a Wspólnotami uznano nadużywanie przez jedno lub więcej przedsiębiorstw dominującej pozycji na terytoriach Polski lub Wspólnot jako całości lub na ich znacznej części. Polska, podpisując w 1991 roku Układ Europejski, przyjęła na siebie na mocy art. 68 tego Układu zobowiązanie dostosowania prawa wewnętrznego do prawa Unii.

Dostosowanie prawa jest więc koniecznością wynikającą ze zobowiązań międzynarodowych Polski, ale również jest jednym z warunków przyjęcia naszego kraju do Unii Europejskiej. Jednakże obowiązki Polski w zakresie prawa i polityki konkurencji, inaczej niż w pozostałych obszarach, są dalej idące. W innych dziedzinach polskie prawo powinno być zgodne z prawem wspólnotowym zasadniczo z dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej, z wyjątkiem tych regulacji prawnych, co do których Polska wynegocjuje tzw. okresy przejściowe (tj. późniejsze niż w dacie przystąpienia przyjęcie do porządku prawnego odpowiednich uregulowań), albo derogacje (wyłączenie spod obowiązku dostosowania prawa). Prawo konkurencji natomiast powinno zostać w pełnym zakresie zharmonizowane z prawem wspólnotowym już w okresie przedakcesyjnym.

Ponadto konieczna jest harmonizacja polskiego prawa antymonopolowego z prawem europejskim w stopniu pozwalającym na komplementarne, w przyszłości, stosowanie prawa polskiego i europejskiego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz przez Komisję Europejską, odpowiednio do kompetencji tych organów. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 z późn. zm.) zastąpiła Ustawę z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. Ustawa łączy dotychczasowe doświadczenia Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyniesione ze stosowania ustawy antymonopolowej, z legislacją i doświadczeniami zagranicznymi, zwłaszcza Unii Europejskiej, a zarazem doprowadziła do harmonizacji polskiego prawa antymonopolowego z prawem unijnym. Polska Ustawa jest w wysokim stopniu zgodna z prawem unijnym.

Ustawa ta zawiera zarówno zakaz porozumień między przedsiębiorstwami, jak i nadużywania pozycji dominującej na rynku oraz przewiduje obowiązek notyfikacji zamiaru koncentracji przedsiębiorców w celu uzyskania zgody Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na tę operację. Przepisy Ustawy w części dotyczącej kontroli łączeń uznać można za spełniające standardy prawa unijnego. Inaczej ukształtowane są co prawda w prawie polskim progi, po przekroczeniu których powstaje obowiązek zgłoszenia zamiaru łączenia, jednakże jest to uzasadnione potrzebą odmiennego traktowania koncentracji o znaczeniu wyłącznie wspólnotowym i koncentracji o znaczeniu również krajowym. Zresztą należy zaznaczyć, że w krajach członkowskich Unii Europejskiej kryteria zgłoszeniowe także znacząco różnią się między sobą.

Prawo wspólnotowe nie ogranicza się do regulowania zachowań przedsiębiorców na rynku, noszących znamiona działań antykonkurencyjnych lub eksploatacyjnych (wobec kontrahentów). Na mocy rozporządzenia Rady nr 4064/89 (Rozporządzenie Rady nr 4064/89 w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw z dnia 21 grudnia 1989 r. (Dz. U. W. E. 1990 L257/13); tłumaczenie w Kontrola połączeń przedsiębiorstw I, Urząd Antymonopolowy 1995, s. 73;) wprowadzony został obowiązek notyfikacji Komisji wszelkich operacji, w tym zwłaszcza kapitałowych, które mogą doprowadzić do przejęcia kontroli nad przedsiębiorcą, a tym samym do koncentracji rynkowej. Obowiązek uzyskiwania zgody Komisji na planowaną operację istnieje w każdym przypadku łączenia, które może wpłynąć na stan konkurencji na wspólnym rynku, nawet wówczas, gdy przedsiębiorcy nie mają siedziby w żadnym z krajów członkowskich. Wystarczającymi przesłankami są odpowiednio wysokie: światowy obrót łączących się przedsiębiorców oraz obrót choćby jednego z nich na rynku unijnym. Odmowa wyrażenia zgody na łączenie przedsiębiorców może być wydana przez Komisję wówczas, jeżeli skutkiem planowanej operacji będzie osiągnięcie lub uzyskanie pozycji dominującej na rynku, na skutek czego konkurencja na rynku dozna uszczerbku.