Skutki ogłoszenia upadłości

Jestem prezesem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Od pewnego czasu moja spółka straciła płynność finansową i grozi nam niewypłacalność i pewnie upadłość. Jakie skutki wywołuje upadłość?

Jestem prezesem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Od pewnego czasu moja spółka straciła płynność finansową i grozi nam niewypłacalność i pewnie upadłość. Jakie skutki wywołuje upadłość?

Ogłoszenie upadłości dłużnika pociąga za sobą rozmaite, nieznane innym postępowaniom skutki. Odnoszą się one zarówno do samej osoby upadłego, do postępowań, których stroną jest upadły, do stosunków majątkowych małżeńskich upadłego, jak również do zobowiązań, które upadły zaciągnął przed ogłoszeniem upadłości. Generalnie biorąc, skutki te nie są jednorodne, lecz zróżnicowane w zależności od okoliczności, czy upadłość ogłoszona została z możliwością zawarcia układu czy też odbywać się będzie poprzez likwidację majątku dłużnika.

Wpływ ogłoszenia upadłości na toczące się postępowania

Jeśli idzie o toczące się postępowania, czy to sądowe czy administracyjne, w przypadku upadłości z możliwością zawarcia układu, kiedy upadłemu pozostawiono zarząd jego majątkiem, będzie on sam nadal stroną takich postępowań, natomiast ustanowiony w postępowaniu nadzorca sądowy wstąpi do nich w charakterze interwenienta ubocznego. Bez jego wyraźnej zgody upadły nie będzie mógł uznać lub zrzec się roszczenia, zawrzeć ugody lub przyznać w toku postępowania okoliczności istotne dla sprawy. Jeśli natomiast upadły pozbawiony został prawa zarządu, wówczas prowadzić postępowania może jedynie zarządca. Przy upadłości likwidacyjnej tylko syndyk może prowadzić postępowania, co wynika wprost z okoliczności, że do jego wyłącznych uprawnień należy zarząd i likwidacja masy upadłości.

Ogłoszenie upadłości a zobowiązania upadłego

Najistotniejsze dla postępowania upadłościowego są skutki ogłoszenia upadłości, co do zobowiązań upadłego. W Prawie upadłościowym i naprawczym przyjęto, że nieważne jest z mocy prawa postanowienie umowy zastrzegające w razie upadłości jednej ze stron zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego. W art. 84 sprecyzowano, że po ogłoszeniu upadłości zmiana lub wygaśnięcie stosunku prawnego wiążącego upadłego możliwe są tylko na podstawie przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. Ułatwia to sprawowanie zarządu masą upadłości i jej likwidację przez syndyka.

Przepisy prawa upadłościowego normują wpływ ogłoszenia upadłości na umowy ramowe zawarte przez upadłego, których przedmiotem są terminowe operacje finansowe lub sprzedaż papierów wartościowych z zobowiązaniem do ich odkupu. Przy upadłości z możliwością zawarcia układu utrzymano zakaz płatności wszelkich zobowiązań objętych układem. Ponadto znacznie ograniczono zakres zobowiązań dłużnika nieobjętych układem. Z mocy prawa wyłączono jedynie roszczenia alimentacyjne, renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, wierzytelności o wydanie mienia podlegającego wyłączeniu, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Nieobjęte układem są też wierzytelności z tytułu szczegółowych umów zawartych w wykonaniu umowy ramowej, której przedmiotem są terminowe operacje finansowe lub sprzedaż papierów wartościowych z zobowiązaniem do ich odkupu. Roszczenia pracownicze oraz te, które zabezpieczone są rzeczowo na majątku upadłego, mogą być objęte układem za zgodą wierzycieli. Brak takiej zgody oznacza, że upadły lub zarządca obowiązany jest te wierzytelności spłacać. Po ogłoszeniu upadłości z możliwością układu wierzyciel upadłego nie będzie mógł bez zgody rady wierzycieli wypowiedzieć umowy najmu lub dzierżawy lokalu lub nieruchomości, w których prowadzone jest przedsiębiorstwo upadłego. To samo odnosi się do umów leasingu, ubezpieczeń majątkowych, umów rachunku bankowego, umów poręczeń i gwarancji bankowych oraz umów licencji udzielonych upadłemu. Celem takiej regulacji jest to, by przedsiębiorstwo mogło funkcjonować dla zapewnienia możliwości realizacji układu, który przynieść ma wierzycielom wyższy stopień zaspokojenia niż przy opcji likwidacyjnej. Zachowano prawo dokonywania przez wierzycieli potrącenia wzajemnych wierzytelności ze znanymi dotąd ograniczeniami.

Przy upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego zobowiązania niepłatne stają się z dniem upadłości wymagalne, a majątkowe niepieniężne zamieniają się na pieniężne i płatne. Z masy upadłości mogą być zaspokojone odsetki tylko do dnia ogłoszenia upadłości. Nie dotyczy to odsetek od wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo, które mogą być jednak zaspokojone tylko z przedmiotu zabezpieczenia. Zachowano możliwość potrącenia pod znanymi dotychczas warunkami, utrzymano wyłączność uprawnień syndyka do odstąpienia lub wykonania umowy wzajemnej, prawo sprzedawcy do zwrotu rzeczy sprzedanej, jeśli nie została przez upadłego objęta przed ogłoszeniem upadłości, uregulowano kwestię sprzedaży z zastrzeżeniem prawa własności wprowadzając wymóg daty pewnej, utrzymano obowiązujące dzisiaj skutki upadłości, co do umów komisu i zlecenia, agencji, użyczenia i pożyczki.

Odmiennie potraktowano umowy najmu i dzierżawy wprowadzając możliwość rozwiązania tych umów z zachowaniem trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, także w przypadku gdy rozwiązanie tej umowy przez upadłego było niemożliwe. Syndyk będzie mógł tego dokonać na podstawie zarządzenia sędziego-komisarza, gdy dalsze wykonywanie umowy utrudnia likwidację majątku masy lub gdy czynsz najmu/dzierżawy odbiega od przeciętnych stosowanych w nieruchomościach tego samego rodzaju. Przepis ten ma na celu uporanie się z sytuacją, kiedy dłużnik zawiera długoletnią umowę na wydzierżawienie swego majątku, często za nieekwiwalentny czynsz, co syndykowi uniemożliwia w praktyce korzystną sprzedaż majątku upadłego. Uregulowano wpływ upadłości na umowy, które uprzednio nie były przedmiotem jednoznacznych dyspozycji.

Z dniem ogłoszenia upadłości wygasają umowy o zarządzanie papierami wartościowymi, umowa kredytu wygasa, jeśli kredytodawca nie przekazał upadłemu środków pieniężnych, wygasa także umowa rachunku papierów wartościowych oraz umowy o udostępnienie skrytek bankowych i przechowania zawarte z bankiem. Odrębnie potraktowano powszechnie występującą w obrocie gospodarczym umowę leasingu. W razie upadłości leasingobiorcy syndyk za zgodą sędziego-komisarza może w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, natomiast w razie ogłoszenia upadłości leasingodawcy umowa będzie wykonana i nie można od niej odstąpić.