Pojęcie niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową |
|
Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży
konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego odstępuje od
występującego w obrocie pojęcia wady fizycznej rzeczy, zastępując je
pojęciem niezgodności towaru z umową. Stosownie do treści art. 4 ust. 1
wskazanej ustawy, sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli towar
konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową.
Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego odstępuje od występującego w obrocie pojęcia wady fizycznej rzeczy, zastępując je pojęciem niezgodności towaru z umową. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 wskazanej ustawy, sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. Należy wskazać, że pojęcie „niegodność towaru z umową” jest pojęciem szerszym niż „wada rzeczy”, które jednocześnie to pojęcie uzupełnia. Zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej przepisów art. 556 – 581 k.c., tj. przepisów dotyczących rękojmi za wady rzeczy, nie stosuje się, jeżeli chodzi o sprzedaż konsumencką. Tym samym, pojęcie niezgodności towaru z umową ma w tym wypadku zastąpić pojęcie wady rzeczy. Z przepisów kodeksu cywilnego wynika, iż wada fizyczna rzeczy jest to taka wada, która zmniejsza wartość lub użyteczność rzeczy ze względu na cel w umowie oznaczony, albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia rzeczy, lub nie ma właściwości, o których sprzedawca zapewnił kupującego albo, rzecz została kupującemu wydana w stanie niezupełnym. „Niezgodność towaru z umową” rozszerza pojęcie „wady” przez wprowadzenie odpowiedzialności za niezgodność towaru z zapewnieniami osób, które wprowadzają towar konsumpcyjny do obrotu krajowego w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, a nadto poprzez wprowadzenie odpowiedzialności za niezgodność towaru z zapewnieniami osób, które podają się za producenta przez umieszczenie na towarze swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego. Niezgodność towaru z umową dotyczy również nieprawidłowości zamontowania i uruchomienia towaru konsumpcyjnego, jeżeli czynności te zostały wykonane w ramach sprzedaży przez sprzedawcę lub przez osobę, za którą ponosi on odpowiedzialność, a także nieprawidłowości zamontowania i uruchomienia towaru konsumpcyjnego, jeżeli czynności te zostały wykonane przez kupującego według instrukcji otrzymanej przy sprzedaży. Należy także zwrócić uwagę, że niezgodność towaru z umową dotyczy także cech rzeczy sprzedanej, która pomimo faktu, że jest sprawna, nadaje się do celu określonego w umowie, nie odpowiada cechom estetycznym wybranym przez kupującego. Pojęcie „niezgodności towaru z umową” zostało wprowadzone do polskiego prawa jako wynik implementacji dyrektywy 99/44. Dyrektywa posługuje się pojęciem „zgodność towaru z umową” enumeratywnie wyliczając sytuacje, gdy towar odpowiada umowie zawieranej pomiędzy sprzedającym a kupującym. Treść dyrektywy nawiązuje do art. 35 Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów z dnia 11 kwietnia 1980 r. wprowadzającej pojęcie zgodności towaru z umową. Dyrektywa 99/44 wymienia cechy towaru zgodnego z umową, nie wskazując definicji legalnej „niezgodności towaru z umową”. Określa ona jedynie sytuacje, kiedy towar z umową zgodny nie jest. Taki zabieg legislacyjny został powtórzony w ustawie polskiej. W toku lektury ustawy polskiej ma się jednak wrażenie, że dyrektywa, na której oparta została ustawa, w tym zakresie wydaje się być bardziej czytelna. Ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej w art. 4 ust. 2 i 3 wprowadza określenie niezgodności towaru z umową nie definiując niezgodności jako takiej. W przypadku indywidualnego uzgadniania przez sprzedawcę i kupującego właściwości towaru konsumpcyjnego, towar jest „niezgodny z umową”, jeżeli nie odpowiada podanemu przez sprzedawcę opisowi (opis taki może zostać umieszczony przez sprzedawcę w katalogu, informatorze, komunikacie radiowym, telewizyjnym, prasowym; opis rzeczy dotyczy cech opisanych na opakowaniu towaru, a także dotyczy zapewnień reklamowych przedstawionych dla danego towaru) lub nie ma cechy okazanej kupującemu próbki albo wzoru (próbka odpowiada wszystkim właściwościom towaru, wzór może odnosić się tylko do niektórych cech towaru; towar nie ma cech okazanej próbki jeśli przykładowo ma inną barwę, odporność na ogień, wodę, rdzę, posiada inną jakość materiału niż okazana próbka lub wzór), a także gdy nie nadaje się do celu określonego przez kupującego przy zawarciu umowy, chyba że sprzedawca zgłosił zastrzeżenia co do takiego przeznaczenia towaru (cel oznacza zarówno cel szczególny, specyficzny jak i cel „normalny”, zwyczajowo przyjęty, dla którego tego typu towary są produkowane). Umowne uzgadnianie właściwości towaru oznacza umowną indywidualizację cech przedmiotu świadczenia. Art. 4 ust. 3 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, określa sytuacje, gdzie nie nastąpiło indywidualne uzgodnienie właściwości towaru pomiędzy sprzedawcą a kupującym. W przypadku tych towarów, towar konsumpcyjny jest niezgodny z umową, jeżeli nie nadaje się do celu, do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany, oraz gdy jego właściwości nie odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. Ocena zgodności towaru z wymienionymi przesłankami opiera się na porównaniu cech nabytego towaru konsumpcyjnego z normalnymi właściwościami i determinowanym przez nie typowym celem użytkowym. W tym wypadku chodzi o rodzaj porównywanego towaru, a nie towar identyczny, np.: porównanie skuteczności hamulców w samochodzie tego samego typu, a nie w identycznym samochodzie o takim samym kolorze. Przyjmuje się także, iż towar tego samego rodzaju oznacza towar nie tylko o takim samym przeznaczeniu, ale również towar o podobnej wartości i technologii wytwarzania. Zwykły użytek oznacza wszelki użytek, do którego towar może być przeznaczony ze względu na posiadane cechy i właściwości, a także ze względu na rozporządzanie towarem. Tym samym niezdatność do określonego celu wystąpi, gdy: - towar nie będzie posiadał cech koniecznych do jego użytku, - użycie towaru nie przyniesie pożądanego efektu (zwykłego dla tego rodzaju towarów), - osiągnięcie celu, tj. zdatności towaru do pożądanego użycia lub osiągnięcie pożądanych cech, wymagać będzie nakładu niezwykłych środków. W przypadku towarów co do których nie nastąpiło indywidualne uzgodnienie właściwości towaru pomiędzy sprzedawcą a kupującym, towar konsumpcyjny jest niezgodny z umową także, gdy towar nie odpowiada oczekiwaniom dotyczącym towaru tego rodzaju, opartym na składanych publicznie zapewnieniach sprzedawcy, producenta lub jego przedstawiciela; w szczególności uwzględnia się zapewnienia, wyrażone w oznakowaniu towaru lub reklamie, odnoszące się do właściwości towaru, w tym także terminu, w jakim towar ma je zachować. Będzie się to odnosiło także do umieszczonych na opakowaniu znaków towarowych, certyfikatów, znaków jakości, oświadczeń co do zgodności z normami. Objęcie pojęciem niezgodności towaru z umową, również sytuacji, gdy towar nie spełnia oczekiwań kupującego opartych na publicznych zapewnieniach sprzedawcy, wyrażonych (w szczególności) w reklamie stanowi daleko idące rozszerzenie odpowiedzialności sprzedawcy. Oczekiwania kupującego oparte na reklamie powinny być uzasadnione, tj. opierać się na rozsądnej ocenie treści reklamy. Oczekiwania te powinny być oceniane w oparciu o przyjęte powszechnie i w miarę obiektywne kryteria. Kupujący powinien brać pod uwagę, że reklamy co do zasady cechują się pewną przesadą i znacznym stopniem uogólnień. Jako przykład uzasadnionych oczekiwań można wskazać zakup przez kupującego pary butów, które „rozpadają” się po dwóch miesiącach używania. Można uznać, że zakupiona para butów będzie niezgodna z umową, bowiem, zgodnie z rozsądnymi oczekiwaniami buty zakupione w celu chodzenia, nie powinny rozpaść się po tak krótkim czasie. W przypadku zapewnień sprzedawcy wyrażonych na opakowaniu lub etykiecie za towar niezgodny z umową będzie uważany towar, który pomimo dobrej jakości, sprawności, fizycznie dobry, nie będzie spełniał oczekiwań opartych na zapewnieniach sprzedawcy. Należy zwrócić uwagę, iż na równi z zapewnieniem producenta traktuje się zapewnienie osoby, która wprowadza towar konsumpcyjny do obrotu krajowego w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, oraz osoby, która podaje się za producenta przez umieszczenie na towarze swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego. Za niezgodność towaru z umową uważa się także nieprawidłowość w jego zamontowaniu lub uruchomieniu, jeżeli czynności te zostały wykonane w ramach umowy sprzedaży przez sprzedawcę lub przez osobę za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność albo przez kupującego według instrukcji otrzymanej przy sprzedaży. Dotyczy to zamontowania bądź przez sprzedawcę, bądź poprzez zastosowanie instrukcji obsługi przez kupującego. W pierwszej z przedstawionych sytuacji sprzedawca odpowiada za działania własne, w drugiej sprzedawca zazwyczaj odpowiadać będzie za zapewnienia producenta, bowiem to najczęściej producent zamieszcza instrukcje obsługi dla danego urządzenia. Pojęcie niezgodności towaru z umową dotyczy również rzeczy używanych, jednakże w tym wypadku kupujący powinien liczyć się ze zmniejszeniem wartości towaru konsumpcyjnego, które jest wynikiem zwykłej eksploatacji. Towar konsumpcyjny nie będzie zgodny z umową także, gdy jest niezdatny do użytku, niekompletny, nie posiada pożądanych cech. W przypadku dostarczenia przez sprzedającego towaru o ilości nie odpowiadającej umowie zastosowanie mogą mieć nie tylko przepisy ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, stanowiące regulację szczególną co do roszczeń opisanych w kodeksie cywilnym, ale także roszczenia wynikające z kodeksu cywilnego. Niezgodność towaru z umową zaistnieje także wtedy, gdy wobec towaru będą istniały roszczenia osób trzecich, a więc będzie on wadliwy prawnie. Dla oceny zgodności lub niezgodności towaru z umową, a także, w celu określenia terminów związanych z dochodzeniem roszczeń od sprzedawcy przez kupującego najistotniejszym jest moment wydania zakupionej rzeczy kupującemu. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca wprowadza domniemanie zgodności towaru z umową, zaś w przypadku stwierdzenia niezgodności przed upływem sześciu miesięcy od wydania towaru domniemywa się, że istniała ona w chwili wydania. Oznacza to, iż ciężar dowodu w zakresie wykazania, że towar jest niezgodny z umową i że niezgodność ta istniała już w chwili jego wydania spoczywa na kupującym. Wykazanie niezgodności w chwili wydania w praktyce może się okazać trudne, z tego powodu ustawodawca wprowadza domniemanie prawne, że w razie stwierdzenia niezgodności towaru przed upływem 6 miesięcy od jego wydania, należy przyjmować, że niezgodność ta istniała już w chwili wydania. Domniemanie nie wyłącza możliwości prowadzenia przez sprzedającego przeciwdowodu, że zaistniała wadliwość rzeczy istniała w chwili jej wydania. Sprzedający może udowadniać, że zaistniała usterka w rzeczy, czy też wszelkie inne przesłanki określające niezgodność towaru z umową nie miały miejsca w dacie wydania towaru. Niezgodność stwierdzona przez kupującego nie musi zostać stwierdzona w dacie wydania rzeczy, ale musi odnosić się do tej chwili. Kupujący nie ma obowiązku badania rzeczy w chwili jej odbioru, chociaż obowiązuje go pewne minimum związane z zakupem rzeczy. Tytułem podsumowania należy wskazać, że mamy prawo reklamować towar przede wszystkim u sprzedawcy, który ponosi odpowiedzialność ustawową (z mocy prawa) za sprzedany nam towar. |
