Pojęcie sprzedaży konsumenckiej |
|
Sprzedaż konsumencka, do niedawna nieposiadająca definicji legalnej,
była używana w literaturze dla określenia każdej umowy sprzedaży
zawieranej między przedsiębiorcą – jako sprzedawcą, a konsumentem –
jako kupującym.
Sprzedaż konsumencka, do niedawna nieposiadająca definicji legalnej, była używana w literaturze dla określenia każdej umowy sprzedaży zawieranej między przedsiębiorcą – jako sprzedawcą, a konsumentem – jako kupującym. Obecnie przez sprzedaż konsumencką, co wynika z ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, należy rozumieć umowę sprzedaży towaru konsumpcyjnego zawieraną w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy z osobą fizyczną, która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawodową lub gospodarczą, a więc w zasadzie konsumentem. Definicja pojęcia konsument znajduje się w art. 221 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Chociaż ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, nie posługuje się pojęciem „konsument”, lecz „kupujący”, zakres obu pojęć jest podobny. Problem pojawia się dopiero wówczas, gdy dokonywana przez osobę fizyczną czynność pozostaje w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą lub zawodową. Należy wówczas ustalić, czy związek z prowadzoną działalnością ma charakter bezpośredni, co w takiej sytuacji ma kluczowe znaczenie dla oceny, czy osobę tę można uznać za konsumenta na potrzeby transakcji konsumenckich. Charakter sprzedaży konsumenckiej oraz treść nie różni się od umowy sprzedaży określonej w przepisach kodeksu cywilnego. Wyróżnienie dotyczy stron umowy oraz przedmiotu sprzedawanej rzeczy. W zakresie definicji sprzedaży konsumenckiej znajdą się także pozostałe rodzaje sprzedaży. Umową konsumencką może być więc sprzedaż na raty, sprzedaż na przedpłaty, sprzedaż według wzoru, na próbę, czy sprzedaż na zamówienie, jeżeli umowy te dokonywane będą przez określone podmioty oraz co do towaru konsumpcyjnego. Należy także podkreślić, iż ustawa o sprzedaży konsumenckiej znajduje zastosowanie do umowy sprzedaży komisowej, umowy dostawy oraz umowy o dzieło, poprzez wprowadzenie artykułów 6051, 6271 oraz 7701 do kodeksu cywilnego. Zgodnie ze wskazanymi przepisami, jeżeli powyższe umowy będą zawierane w zakresie działalności przedsiębiorstw prowadzonych przez stronę umowy z osobą fizyczną jako drugą stroną, a przedmiotem umowy będzie towar konsumpcyjny rozumiany zgodnie z art. 1 ust 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, zastosowanie do tych umów będzie miała ta ustawa, co ma znaczenie ze względu na późniejszą odpowiedzialność sprzedawcy oraz roszczenia i uprawnienia kupującego. Zgodnie z art. 535 kodeksu cywilnego istotą umowy sprzedaży jest przejście własności rzeczy z jednego podmiotu na drugi. Na treść czynności prawnej sprzedaży konsumenckiej składają się oświadczenia woli składane przez strony (sprzedawca i konsument), a więc zobowiązanie sprzedawcy do przeniesienia własności i wydania kupującemu towaru konsumpcyjnego, zaś po stronie kupującego zobowiązanie do zapłaty ceny i odbioru towaru konsumpcyjnego od sprzedawcy. Aby można było mówić w ogóle o sprzedaży strony muszą określić co najmniej przedmiot sprzedaży oraz cenę. Jak wskazano w przypadku umowy sprzedaży konsumenckiej istotne znaczenie ma również określenie osoby zbywcy, gdyż aby móc stosować ustawę o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz stosować jej regulacje dotyczące odpowiedzialności sprzedawcy, zbywcą musi być osoba dokonująca sprzedaży w ramach prowadzonej działalności przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej przedmiotem umowy sprzedaży konsumenckiej jest towar konsumpcyjny. Towar ten definiowany jest jako rzecz ruchoma nabywana przez osobę fizyczną w celu niezwiązanym z jej działalnością zawodową lub gospodarczą. Określenie ceny jest drugim elementem istotnym w przypadku umowy sprzedaży. Cena stanowi ekwiwalent nabywanego dobra. Jest ona wyrażona w jednostkach pieniężnych. Jej określenie stanowi o ważności zawarcia umowy sprzedaży, zaś zapłata ceny jest już wykonaniem tej umowy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca, przy składaniu oferty kupującemu, ma obowiązek podać cenę towaru oraz jego cenę jednostkową (cenę za jednostkę miary), chyba że wyrażają się tą samą kwotą. Podana przez sprzedawcę cena powinna obejmować podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy (stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach). Jeżeli cena obejmuje dodatkowe świadczenia sprzedawcy związane z załadunkiem, transportem, montażem towaru, informacje te powinny również zostać podane do wiadomości kupującego. Jak wskazano, zawarcie umowy sprzedaży powoduje powstanie zobowiązań dwóch stron umowy. Ze strony sprzedającego jest to zobowiązanie przeniesienia własności rzeczy na kupującego oraz wydanie mu tej rzeczy, zaś po stronie kupującego, zapłata ceny oraz odebranie rzeczy. Znaczenie podstawowe przy umowie sprzedaży ma fakt przejścia własności rzeczy sprzedawanej ze sprzedawcy na kupującego. Umowa sprzedaży konsumenckiej jest czynnością zobowiązująco-rozporządzającą, co oznacza, że umowa rodzi skutki przewidziane w jej treści poprzez samo zobowiązanie się do określonego zachowania. Samo zobowiązanie powoduje zatem, z mocy art. 155 § 1 kodeksu cywilnego, skutki rozporządzające w postaci przejścia własności. Zgodnie z tym przepisem umowa sprzedaży, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność na nabywcę. Do przeniesienia własności rzeczy niepotrzebne jest wydanie rzeczy. Jedynie w przypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku, do przeniesienia własności tych rzeczy nie wystarczy zawarcie samej umowy (zobowiązującej), ale niezbędne jest także wydanie rzeczy, co spowoduje skutek rzeczowy. Musi nastąpić przeniesienie posiadania by nastąpiło przejście własności rzeczy. W tym miejscu należy podkreślić, iż sprzedaż konsumencka jest czynnością prawną konsensualną, czyli dochodzi do skutku poprzez oświadczenie woli sprzedawcy o zamiarze sprzedania rzeczy za określoną cenę i wyrażeniu zgody przez kupującego oraz zobowiązaniu się kupującego do odebrania rzeczy i zapłaty ceny. Ważność umowy zależy więc wyłącznie od zgodnych oświadczeń woli stron, a wydanie, odebranie rzeczy oraz zapłata ceny, stanowią dalsze obowiązki stron, ale w zasadzie są czynnościami stanowiącymi wyłącznie wykonanie umowy. Nie wpływają one na fakt przeniesienia własności. Wydanie rzeczy polega na przeniesieniu posiadania rzeczy tak, aby kupujący mógł nią faktycznie władać. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące sprzedaży przewidują podstawowe uregulowania dotyczące wydania rzeczy, tj. określenie kogo obciążają koszty wydania rzeczy, czy też zakres czynności dodatkowych związanych z wydaniem rzeczy. Zgodnie z treścią art. 545 kodeksu cywilnego sposób wydania i odebrania rzeczy sprzedanej powinien zapewnić jej całość i nienaruszalność, w szczególności sposób opakowania i przewozu powinien odpowiadać właściwościom rzeczy. Opakowanie towaru jest obowiązkiem sprzedawcy, zaś sama rzecz powinna być sprzedawana w opakowaniu zapewniającym bezpieczeństwo rzeczy przed jej zniszczeniem lub uszkodzeniem. Opakowanie rzeczy w przypadku umowy sprzedaży konsumenckiej może mieć istotne znaczenie w szczególności w aspekcie zapewnień sprzedawcy, co do nabywanej rzeczy. Oznaczenia zawarte na opakowaniu, w tym nawet data przydatności do spożycia, mogą stanowić przesłankę zaistnienia niezgodności towaru z umową, ta zaś stanowi podstawę dochodzenia roszczeń przez kupującego. W obrocie powszechnym najczęstszą jest sprzedaż rękodajna. Wykonanie obowiązku wydania rzeczy według art. 535 kodeksu cywilnego polega na wręczeniu rzeczy w chwili zawarcia umowy. Wydanie rzeczy może nastąpić także poprzez przesłanie rzeczy do miejsca ustalonego przez strony, jeżeli rzecz ma być przesłana do miejsca innego niż miejsce spełnienia świadczenia. Zgodnie z treścią art. 544 § 1 kodeksu cywilnego wydanie rzeczy w takich przypadkach przez sprzedawcę następuje z chwilą powierzenia rzeczy przewoźnikowi trudniącemu się przewozem tego rodzaju rzeczy. Wydanie rzeczy ma zapewnić możliwość faktycznego korzystania z rzeczy, a nie tylko jej posiadania. W związku z powyższym, wydanie rzeczy musi być uzupełnione wydaniem wszelkich dokumentów związanych z rzeczą, umożliwiających korzystanie z rzeczy, w tym określające jej stan prawny, a także instrukcje obsługi, konserwacji i innych dokumentów wymaganych przez odrębne przepisy. Obowiązek taki przewiduje art. 546 kodeksu cywilnego. Ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej w art. 3 nakłada na sprzedawcę podobny obowiązek zaostrzając rygor dotyczący dokumentów do wydania informacji jasnych, czytelnych, niewprowadzających w błąd oraz sformułowanych w języku polskim. Istotne znaczenie ma fakt, iż zgodnie z treścią art. 548 § 1 kodeksu cywilnego, z momentem wydania rzeczy przechodzą na kupującego korzyści i ciężary związane z rzeczą oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty i zniszczenia rzeczy. Moment wydania towaru, a więc faktycznego przekazania rzeczy umożliwiającego korzystanie z niej, ma istotne znaczenie w przypadku zawierania umowy sprzedaży konsumenckiej. Jest to przesłanka ustalenia zaistnienia niezgodności towaru z umową, jeżeli niezgodność wystąpiła w określonym terminie. Umowę o sprzedaży konsumenckiej można zawrzeć poprzez złożenie oferty, przez rokowania oraz przetarg lub aukcję. W praktyce zawarcie umowy konsumenckiej najczęściej następuje na podstawie oferty. Zgodnie z art. 66 § 1 kodeksu cywilnego oferta jest to oświadczenie drugiej strony o woli zawarcia umowy. Oferta określa istotne postanowienia tej umowy, tj. elementy przedmiotowo istotne. Brak określenia istotnych postanowień umowy, a więc przedmiotu oraz ceny, sprawia, że propozycja zawarcia umowy może być w najlepszym razie uważana za zaproszenie do rozpoczęcia rokowań. Zwrócić należy także uwagę, iż ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej nakłada na sprzedawcę obowiązek podawania w reklamach, jak i ofertach, dwóch cen oferowanych towarów konsumpcyjnych, tj. tzw. ceny sprzedaży i ceny jednostkowej. Zawieranie umów z konsumentami połączone jest z także dodatkowymi obowiązkami informacyjnymi sprzedawcy. Mimo, że ich treść nie musi znajdować się w tekście umowy, od spełnienia tych obowiązków zależy także późniejszy zakres praw i obowiązków stron umowy, a nawet odpowiedzialności sprzedawcy wobec konsumenta. Zawarcie umowy sprzedaży konsumenckiej poprzedzone powinno być udzieleniem przez sprzedawcę szeregu informacji, niezbędnych do podjęcia decyzji o zakupie towaru, umożliwieniu dokonania pewnych czynności przez kupującego, mających na celu ułatwienie w dokonaniu przez niego wyboru towaru konsumpcyjnego, sprawdzenie jego jakości, kompletności, a także prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. Sprzedawca dokonujący sprzedaży w Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany udzielić kupującemu jasnych, zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji, wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru konsumpcyjnego. W szczególności należy podać: nazwę towaru, określenie producenta lub importera, znak zgodności wymagany przez odrębne przepisy, informacje o dopuszczeniu do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej oraz, stosownie do rodzaju towaru, określenie jego energochłonności, a także inne dane wskazane w odrębnych przepisach. Informacje te powinny znajdować się na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone, w przypadku gdy towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. W pozostałych przypadkach sprzedawca jest obowiązany umieścić w miejscu sprzedaży towaru informację, która może zostać ograniczona do nazwy towaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera. Dodatkowo sprzedawca jest obowiązany zapewnić w miejscu sprzedaży odpowiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru konsumpcyjnego i sprawdzenie jego jakości, kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. Wszystkie informacje powinny być sporządzone w języku polskim. Można w tym miejscu wskazać, że przedstawione obowiązki dotyczą jeszcze okresu sprzed zawarcia umowy, jednak na sprzedawcy ciąży także potwierdzenie wcześniejszych informacji przy zawarciu umowy. Potwierdzenie to może, ale nie musi, zostać przekazane w postaci formularza umowy, którą konsument zawarł z przedsiębiorcą. Pamiętać też należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcę nałożony jest obowiązek potwierdzenia na piśmie wszystkich istotnych postanowień zawartej umowy przy określonych rodzajach sprzedaży, a także w każdej sytuacji na żądanie kupującego. Chociaż niezachowanie formy pisemnej nie powinno mieć ujemnych skutków dla konsumenta, jego sytuacja dowodowa w razie sporu ze sprzedawcą będzie silniejsza, jeżeli będzie on dysponował wystawionym przez sprzedawcę pisemnym potwierdzeniem zawarcia umowy i jej istotnych postanowień, tym bardziej, iż na żądanie kupującego sprzedawca jest obowiązany wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. Sprzedaż konsumencka w zasadzie opiera się na umowie sprzedaży rozumianej na gruncie kodeksu cywilnego. Wszelkie obowiązki stron umowy sprzedaży konsumenckiej opierają się na obowiązkach stron umowy sprzedaży jako takiej. Podstawowe obowiązki stron umowy sprzedaży są jednocześnie podstawowymi obowiązkami konsumenta – nabywcy rzeczy oraz sprzedawcy – przedsiębiorcy. Charakterystyka odróżniająca istotę umowy sprzedaży konsumenckiej od umowy sprzedaży w rozumieniu kodeksu cywilnego, to określenie podmiotów oraz przedmiotu sprzedaży. W przypadku zawierania umowy sprzedaży konsumenckiej istotne znaczenie ma określenie właściwości towaru konsumpcyjnego, gdyż będzie to miało wpływ na ewentualne dochodzenie praw w przypadku niezgodności towaru z umową. |
