Zmiana składu osobowego spółki cywilnej |
|
Spółka cywilna, jak wszystkie spółki osobowe, cechuje się stałym
składem wspólników. Tworzy ona bowiem stosunek prawny oparty na
wzajemnym zaufaniu uczestników. Jednakże możliwe jest poszerzenie grona
wspólników. Możliwe jest także wystąpienie wspólnika ze spółki jednakże
może to nastąpić tylko na zasadach przewidzianych przepisami.
Spółka cywilna powstaje na mocy umowy, co powoduje, że każda zmiana składu osobowego spółki wymaga zmiany umowy. Możliwe jest więc umówienie się o wystąpienie wspólnika lub o przyjęcie do spółki nowego wspólnika. Problemy związane z rozliczeniami występującego ze spółki wspólnika oraz zobowiązaniem nowego wspólnika do wniesienia wkładu, dotychczasowi wspólnicy regulują w umowie spółki lub w podjętej uchwale. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1995r., (CZP 160/95) dopuszczalne jest wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika i przejęcie przez niego dotychczasowych zobowiązań oraz uprawnień za zgodą pozostałych wspólników w tym i jednocześnie ustępujących ze spółki. Skład spółki może zmienić się poprzez: 1. wystąpienie wspólnika ze spółki (co nie powoduje likwidacji spółki, jeśli była ona liczniejsza niż dwuosobowa), 2. wstąpienie w miejsce zmarłego wspólnika jego spadkobierców, jeśli tak zastrzeżono w umowie, 3. poprzez przystąpienie nowego wspólnika do istniejącej spółki. Artykuł 869 § 1 k.c., który stanowi wyjątek od reguł prawa zobowiązań, pozwala na zmianę składu spółki cywilnej, bez potrzeby umownej regulacji, poprzez wypowiedzenie udziału przez wspólnika spółki i wystąpienie ze spółki. W spółce utworzonej na czas nie oznaczony wspólnik może wypowiedzieć swój udział na trzy miesiące naprzód ze skutkiem na koniec roku obrachunkowego. Wynika z tego, że w spółce utworzonej na czas nieoznaczony każdy ze wspólników może bez podawania powodów wystąpić ze spółki. Aby jednak wypowiedzenie było skuteczne, musi zostać złożone najpóźniej na trzy miesiące przed końcem roku obrachunkowego. Tak złożone wypowiedzenie powoduje, że wspólnik przestaje być stroną umowy spółki cywilnej właśnie z końcem roku obrachunkowego. Należy zaznaczyć, że w umowie spółki można zastrzec krótszy lub dłuższy termin wypowiedzenia. Jeżeli zachodzą ważne powody wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania wymienionych terminów. Wypowiedzenie takie może być złożone przez wspólnika bez względu na to czy spółka została zawarta na czas oznaczony, czy nieoznaczony. Przepisy nie wyjaśniają na czym mają polegać ważne powody uzasadniające wystąpienie wspólnika ze spółki. W związku z powyższym każdy przypadek należy oceniać indywidualnie biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności. Ważnym powodem wystąpienia ze spółki mogą być zarówno okoliczności występujące po stronie wspólnika decydującego się wystąpić ze spółki (np. choroba wspólnika, zmiana miejsca zamieszkania, utrata uprawnień do wykonywania czynności mających istotne znaczenie dla spółki) jak i okoliczności występujące po stronie pozostałych wspólników (np. naruszenie zasad uczciwości czy też sprzeniewierzenie się celowi gospodarczemu spółki. W umowie spółki wspólnicy mogą odmiennie uregulować zasady wypowiedzenia udziału, w szczególności mogą ułatwić, utrudnić lub nawet wyłączyć swobodne wystąpienie wspólnika. Regulacją umowną wspólnicy nie mogą jednak ograniczyć, ani wyłączyć prawa wspólnika do wypowiedzenia udziału z ważnych powodów. Do wypowiedzenia udziału dochodzi wskutek pisemnego oświadczenia wspólnika złożonego pozostałym wspólnikom. Wystąpienie wspólnika nie prowadzi do rozwiązania umowy spółki, a jedynie do rozwiązania stosunku umownego występującego wspólnika z pozostałymi wspólnikami. Wyjątek zachodzi jedynie w sytuacji, gdy wspólnik występuje ze spółki dwuosobowej, która nie może istnieć tylko z jednym wspólnikiem. Wypowiedzenia udziału wspólnika może dokonać także jego wierzyciel osobisty, który przeprowadził bezskuteczną egzekucję z ruchomości wspólnika i uzyskał zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki. Zgodnie bowiem z art. 870 kodeksu cywilnego, jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy została przeprowadzona bezskutecznie egzekucja z ruchomości wspólnika, jego wierzyciel osobisty, który uzyskał zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania, może wypowiedzieć jego udział w spółce na trzy miesiące naprzód, chociażby spółka była zawarta na czas oznaczony. Aby jednak wierzyciel mógł wypowiedzieć udział wspólnika muszą wystąpić następujące okoliczności: 1) wierzyciel uzyskał tytuł wykonawczym (wyrok sądowy) stwierdzający, że przysługuje mu wierzytelność względem wspólnika, 2) na podstawie ww. tytułu wykonawczego wierzyciel wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko wspólnikowi oraz uzyskał zajęcie praw służących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki, 3) w trakcie postępowania egzekucyjnego komornik stwierdził bezskuteczność egzekucji z ruchomości wspólnika. W przypadku, gdy wspólnik występuje ze spółki, czy to na skutek wypowiedzenia udziału, czy też na skutek zawarcia umowy o wystąpienie, rozliczenie z tytułu jego udziału w spółce następuje stosownie do zasad zawartych w art. 871 k.c. Wspólnik występujący ze spółki zachowuje prawo do części majątku spółki w postaci udziału w majątku wkładowym oraz udziału w zysku. Wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, który wniósł do używania oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki. Gdy wartość wkładu w umowie nie była oznaczona, zwraca się wartość wkładu z chwili wniesienia. Natomiast nie zwraca się wartości wkład polegającego na świadczeniu usług oraz używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika. Tak więc w rzeczywistości wspólnik traci swój udział w spółce, uzyskując w zamian jego pieniężny ekwiwalent. Paragraf 2 wskazanego artykułu stanowi o prawie wspólnika do żądania wypłaty w pieniądzu, takiej części wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki. Przy odliczaniu wkładów wszystkich wspólników od majątku wspólnego należy brać pod uwagę wartość wkładu wspólnika występującego ze spółki oraz sposób jego szacowania. Pomimo, że w art. 871 brak ku temu wyraźnej podstawy, to jednak jest oczywiste, iż wartość majątku wspólnego, służąca jako punkt wyjścia do wyliczenia zysku, powinna uwzględniać także pasywa. W wypadku braku zysku lub wystąpienia straty wspólnik występujący ze spółki nie otrzyma żadnej wypłaty albo będzie zmuszony pokryć przypadającą na niego część tego niedoboru. Nie jest wykluczone odliczenie obciążającej wspólnika części niedoboru od należnej mu równowartości wkładu. Jednakże Sąd Najwyższy w wyroku z 3 marca 2005 r. (II CK 474/2004) wskazał, iż rozliczenie się ze wspólnikiem występującym ze spółki nie wymaga uwzględnienia długów spółki; w takim wypadku wspólnik ten po spłaceniu długów przez pozostałych wspólników odpowiada wobec nich. Wspólnik po wystąpieniu nie uczestniczy już w zyskach lub stratach ze spraw jeszcze nie zakończonych. Uważa się bowiem, że rozliczenie ze wspólnikiem jest ostateczne. Kodeksowe rozwiązania nie gwarantują zachowania interesów spółki cywilnej i jej pozostawienia wypracowanej dotychczas pozycji, albowiem obowiązek zwrotu w naturze rzeczy, które wspólnik wniósł do używania oraz wypłata w pieniądzu wartości wkładu oznaczonej w umowie spółki często oznaczać będzie obowiązek zwrotu podstawowych elementów niezbędnych do funkcjonowania spółki, takich jak nieruchomości, maszyny i urządzenia, bez których spółka nie może wcale lub nie może poprawnie funkcjonować, a także obowiązek spieniężenia części majątku spółki, aby uzyskać środki potrzebne dla dokonania stosownej wypłaty. Należ jednak pamiętać, że art. 871 k.c. nie jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, co oznacza, że wspólnicy spółki cywilnej mogą czy to w samej umowie spółki, czy też w umowie o wystąpienie wspólnika inaczej uregulować rozliczenie z występującym ze spółki wspólnikiem. Zmiany składu osobowego spółki cywilnej następują także na skutek śmierci wspólnika. Spadkobiercy nie wstępują w stosunek spółki w miejsce zmarłego wspólnika ex lege. Umowa spółki może jednak taką możliwość przewidzieć zgodnie z art. 872 k.c. W braku umownego postanowienia o możliwości wejścia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika, mogą oni zrealizować prawa do majątku spółki i do udziału w zysku w trybie określonym w art.871 k.c. Rozliczenie ze spadkobiercami wspólnika następuje wedle tych samych zasad, jak rozliczenie ze wspólnikiem występującym ze spółki. Należy również dopuścić możliwość wykluczenia wspólnika spółki cywilnej przez pozostałych wspólników. Choć Kodeks cywilny takiej możliwości nie przewiduje, nie ma przeszkód aby wspólnicy takiej treści postanowienie zamieścili w umowie spółki. Zmiana składu osobowego spółki cywilnej nastąpi także poprzez przystąpienie wspólnika do spółki cywilnej. Wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika na skutek jego przystąpienia do już istniejącej spółki wymaga zawiązania nowej umowy spółki cywilnej. Nie wystarcza sama modyfikacja umowy przez dodanie do niej samego aneksu. Ponieważ istotą umowy spółki jest zobowiązanie się wspólników do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez zachowanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów należy uznać, że spółka cywilna jest porozumieniem określonych osób i tworzy określoną wspólnotę tych osób opartą na współwłasności łącznej majątku. Poszerzenie składu osobowego jest możliwe tylko i wyłącznie przez zawarcie nowej umowy między dotychczasowymi i nowymi wspólnikami. |
