Z uwagi na dystans dzielący Polskę i Unię Europejską w zakresie ochrony środowiska w wyniku negocjacji przyznano Polsce okresy przejściowe. Proces dostosowywania się do wymogów wspólnoty wspierany jest instrumentami finansowymi w postaci Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności.

Ochrona powietrza w Europie

W ciągu ostatnich 30 lat dokonano wiele w zakresie poprawy stanu środowiska w Europie. Większość paliw została pozbawiona ołowiu. Wyeliminowano halogenowęglowodory (CFC) zubażające warstwę ozonową. Emisja tlenków azotu powodowana transportem drogowym została zmniejszona o około 90 %, w porównaniu do poziomu, który osiągnięto by, gdyby nie wprowadzono katalizatorów. Nastąpił znaczny spadek emisji tlenków siarki i tlenków węgla do atmosfery [2]. Te i wiele innych korzystnych zjawisk przekłada się na poprawę ludzkiego zdrowia i jakości życia.
Europa poczyniła znaczące kroki w redukcji wielu form zanieczyszczenia powietrza. W szczególności na wielu obszarach wyeliminowano zjawiska smogowe i zmniejszono efekt kwaśnych deszczów Jednakże wysokie stężenie pyłu drobnego oraz poziom ozonu przyziemnego wciąż są źródłem problemów zdrowotnych w wielu miastach i terenach podmiejskich. Ozon przyziemny wpływa negatywnie również na jakość ekosystemów i upraw na wielu obszarach rolnych Europy.
Mimo redukcji emisji, stężenie zanieczyszczeń nadal pozostaje wysokie, często powyżej obowiązujących wartości dopuszczalnych. Narażenie na ponadnormatywne stężenia zanieczyszczeń prowadzi do skrócenia średniej długości życia, przyczynia się do przedwczesnej śmierci i ogólnego pogorszenia stanu zdrowia obywateli.

Handel emisjami zanieczyszczeń

Od dnia 1 stycznia 2005 r. funkcjonuje we Wspólnocie nowy ekonomiczny mechanizm w ochronie powietrza - system handlu uprawnieniami emisji gazów cieplarnianych (EU ETS).  Ramy prawne dla funkcjonowania tego rozwiązania stworzyła Dyrektywa 2003/87/WE z dnia 13 października 2003 r., ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie [3]. System wymaga od firm z wybranych sektorów ograniczenia ich emisji CO2 do przydzielonych poziomów w dwóch okresach 2005-2007 oraz 2008-2012. Ramy funkcjonowania systemu w Polsce reguluje Ustawa o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji z dnia 22 grudnia 2004 roku [4]. Początkowo system będzie obejmował wyłącznie emisję CO2, ale w miarę upływu czasu przewidywane jest objęcie nim wszystkich sześciu gazów cieplarnianych. Obecnie EU ETS obejmuje około 12 000 instalacji, które łącznie stanowią źródło 45-50% europejskiej emisji CO2 [5]. W początkowej fazie, schemat handlu obejmie firmy z wybranych sektorów takich jak energetyka, hutnictwo żelaza i stali, przemysł mineralny oraz papierniczy.
Idea handlu emisjami polega na ustaleniu całkowitego limitu emisji dla grupy zakładów, a następnie rozdzieleniu uprawnień do emisji pomiędzy poszczególnych emitentów zanieczyszczeń [6]. Zakłady będą mogły wykorzystać uprawnienia do własnych celów emisyjnych, sprzedać je lub zachować na przyszłe okresy rozliczeniowe. System handlu emisjami w UE jest wprowadzany dwustopniowo. W fazie I (2005-2007) handlem objęta będzie tylko emisja dwutlenku węgla dla sektorów: produkcji energii elektrycznej i ciepła, hutnictwa żelaza i stali oraz produkcji cementu. W fazie II (2008-2012) do systemu zostaną włączone pozostałe gazy cieplarniane oraz inne sektory (np. transport). Nadwyżka uprawnień w stosunku do emisji pozwala na uzyskanie dodatkowych pieniędzy. Natomiast firmy, które wyemitują więcej, niż ilość przydzielonych im uprawnień, będą karane. System zachęca do poszukiwania i realizacji projektów o niskich kosztach redukcji emisji i podejmowania działań tam, gdzie jest to najtańsze.

Pełny artykuł znajdziesz w ogólnopolskim miesięczniku naukowym "Euroekspert".
www.euro-ekspert.net