Co łączy zajęcie pensji przez komornika i licytację mieszkania dłużnika? W obu sytuacjach można zareagować, składając skargę na czynności komornika. To narzędzie, które realnie potrafi zatrzymać błędne działania komornika, ale tylko wtedy, gdy zostanie dobrze przygotowane i złożone w terminie.
Wbrew pozorom skarga nie jest zarezerwowana dla prawników. Przy odrobinie uwagi i znajomości kilku zasad można ją napisać samodzielnie. Poniżej konkretne informacje: kiedy skarga ma sens, jak ją napisać krok po kroku, gdzie złożyć, ile kosztuje i czego można się po niej spodziewać.
Czym jest skarga na czynności komornika i kiedy warto z niej skorzystać?
Skarga na czynności komornika to środek zaskarżenia do sądu na działania lub zaniechania komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Uregulowana jest w art. 767 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego. Dzięki niej można zakwestionować to, jak komornik prowadzi egzekucję, a nie sam fakt istnienia długu.
Najczęściej skarga jest składana, gdy komornik:
- zajmuje zbyt dużą część wynagrodzenia lub emerytury, naruszając kwoty wolne,
- zajmuje świadczenia, które są z mocy ustawy wolne od egzekucji (np. 500+),
- prowadzi egzekucję z rzeczy lub nieruchomości nienależącej do dłużnika,
- nalicza nieprawidłowe koszty egzekucyjne,
- nieprawidłowo przeprowadza licytację (zawiadomienia, obwieszczenia, przebieg),
- odmawia dokonania czynności, którą powinien wykonać (np. odmowa umorzenia po całkowitej spłacie).
Skarga nie służy do podważania samego długu (np. niezgoda z nakazem zapłaty). Do tego służą inne środki, jak sprzeciw od nakazu zapłaty, powództwo przeciwegzekucyjne czy wniosek o przywrócenie terminu.
Skarga dotyczy sposobu działania komornika, a nie tego, czy dług „jest słuszny”. Nawet jeśli roszczenie wierzyciela jest zasadne, komornik musi działać ściśle w granicach prawa – i właśnie to można kontrolować skargą.
Termin na złożenie skargi – tu przegrywa się najczęściej
Podstawowa zasada: skargę składa się w terminie 7 dni. Ten krótki termin jest największą pułapką dla dłużników i osób trzecich. Liczy się go od dnia, w którym:
- doręczono zawiadomienie o czynności komornika (np. pismo o zajęciu), albo
- dokonano czynności, jeżeli osoba skarżąca była przy niej obecna (np. przy opisie i oszacowaniu nieruchomości),
- dowiedziano się o czynności – jeśli nie było zawiadomienia ani obecności.
Termin 7 dni jest terminem ustawowym i co do zasady nie podlega przedłużeniu. Możliwe jest co prawda złożenie wniosku o przywrócenie terminu, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach (np. ciężka choroba, nagły pobyt w szpitalu, siła wyższa) i z odpowiednim udokumentowaniem.
Warto pamiętać też o terminach szczególnych. Przykładowo, przy skardze na opis i oszacowanie nieruchomości opóźnienie może kompletnie zamknąć drogę do podważenia dalszych czynności prowadzących do licytacji.
Co można zaskarżyć, a czego nie obejmuje skarga?
Skargą można objąć zarówno czynności (to, co komornik zrobił), jak i zaniechania (tego, czego nie zrobił, choć powinien). W praktyce najczęściej skarży się:
- zajęcie rachunku bankowego lub wynagrodzenia,
- zajęcie ruchomości lub nieruchomości,
- opis i oszacowanie nieruchomości,
- przybicie na licytacji,
- podział sumy uzyskanej z egzekucji,
- postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucji,
- odmowę umorzenia postępowania.
Nie podlegają skardze m.in. orzeczenia sądu wydane w postępowaniu egzekucyjnym (np. postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności). Na nie przysługują inne środki zaskarżenia. Nie zaskarża się też wprost samego tytułu wykonawczego (np. nakazu zapłaty) – do tego służą odrębne instrumenty.
W praktyce lepiej złożyć skargę nawet przy częściowych wątpliwościach niż przegapić termin. Sąd może ją oddalić, ale jeśli nie wpłynie w ogóle, czynność komornika zwykle pozostaje w obrocie prawnym bez możliwości wstecznej korekty.
Jak napisać skargę na czynności komornika – krok po kroku
Skarga to nie jest „pismo ogólne”. Musi spełniać wymogi pisma procesowego do sądu. Brak kluczowych elementów może skończyć się jej odrzuceniem bez merytorycznego rozpoznania.
Elementy formalne skargi – co musi się znaleźć w piśmie
W dobrze przygotowanej skardze powinny znaleźć się co najmniej:
1. Oznaczenie sądu
Skargę kieruje się do sądu rejonowego, przy którym działa komornik prowadzący egzekucję (najczęściej informacja na nagłówku pism komornika, np. „Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla…”). W nagłówku podaje się pełną nazwę sądu i wydział (najczęściej Wydział Cywilny).
2. Oznaczenie stron i komornika
Należy wpisać:
- dane skarżącego (imię, nazwisko, adres, PESEL – ułatwia identyfikację),
- dane wierzyciela (z pisma komornika),
- oznaczenie komornika (imię, nazwisko, siedziba),
- sygnaturę akt egzekucyjnych (np. Km 1234/24 – koniecznie z pisma komornika).
3. Tytuł pisma
Najlepiej wprost: „Skarga na czynności komornika” wraz z doprecyzowaniem, jakiej czynności dotyczy (np. „w zakresie zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia …”).
4. Dokładne wskazanie zaskarżonej czynności
Trzeba jasno określić, co jest skarżone, np.: zajęcie rachunku bankowego z dnia …, opis i oszacowanie nieruchomości z dnia …, postanowienie o ustaleniu kosztów egzekucyjnych z dnia … itp. Im precyzyjniej, tym lepiej – sąd nie będzie się domyślał.
5. Żądanie (petitum)
To kluczowy punkt. W żądaniu wskazuje się, czego dokładnie oczekuje się od sądu, np.:
- uchylenia zaskarżonej czynności komornika,
- zmiany tej czynności (np. ograniczenia zajęcia),
- nakazania komornikowi dokonania określonej czynności (w razie zaniechania).
Żądanie musi być sformułowane wprost, nie w formie ogólnych próśb typu „proszę o sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy”.
6. Uzasadnienie
To miejsce na opisanie:
- jakie czynności komornik podjął lub zaniechał,
- dlaczego uważa się je za niezgodne z prawem (wskazanie przepisów, o ile to możliwe),
- jakie skutki wywołały dla skarżącego.
Nie trzeba cytować całych ustaw, ale warto chociaż ogólnie powołać się na przepisy, np.:
„Zajęcie świadczenia 500+ narusza przepisy art. 833 § 6 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którymi świadczenie wychowawcze nie podlega egzekucji”.
7. Podpis
Podpis własnoręczny osoby składającej skargę albo pełnomocnika. Brak podpisu co do zasady uniemożliwia rozpoznanie pisma.
Załączniki do skargi – co warto dołączyć
Do skargi dobrze jest dołączyć:
- odpis skargi dla komornika (drugi egzemplarz pisma),
- kopię zaskarżonego pisma komornika (jeśli dotyczy),
- dowody, na które skarżący się powołuje (np. umowy, zaświadczenia z ZUS, potwierdzenia wpływu świadczeń, wyciągi z konta),
- dowód uiszczenia opłaty sądowej, jeśli jest wymagana.
Sąd może oczywiście wystąpić do komornika o akta, ale dostarczenie własnych dokumentów przyspiesza i ułatwia sprawę. Szczególnie gdy chodzi o wykazanie źródła świadczeń (np. że wpływy na konto to świadczenia rodzinne lub alimenty).
Gdzie i w jaki sposób złożyć skargę na czynności komornika?
Skargę adresuje się do sądu, ale składa za pośrednictwem komornika, którego czynności są zaskarżane. To istotne – złożenie skargi bezpośrednio w sądzie może zostać potraktowane jako błędne i mieć konsekwencje dla terminu.
Praktycznie są trzy możliwości:
- złożenie pisma w kancelarii komornika – z żądaniem potwierdzenia przyjęcia na kopii,
- wysłanie pocztą na adres kancelarii komorniczej (najlepiej listem poleconym z potwierdzeniem nadania),
- wysłanie przez ePUAP – jeśli komornik i sąd dopuszczają taki kanał i skarżący ma profil zaufany.
Dla zachowania terminu liczy się data nadania (np. w placówce pocztowej operatora wyznaczonego – Poczty Polskiej) lub data złożenia w kancelarii, a nie data faktycznego doręczenia sądowi.
Skarga zawsze „idzie” najpierw do komornika – ten przekazuje ją wraz ze swoim stanowiskiem do sądu. Bezpośrednie wysłanie skargi do sądu to częsty błąd, który potrafi skomplikować całą procedurę.
Opłata od skargi na czynności komornika
Skarga na czynności komornika jest co do zasady płatna. Obowiązuje opłata sądowa w stałej wysokości 100 zł (stan na dzień pisania tekstu, warto sprawdzić aktualne stawki w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Opłatę wnosi się poprzez:
- znaki opłaty sądowej (jeśli sąd je stosuje),
- przelew na rachunek bankowy sądu (potwierdzenie wydrukowane i dołączone do skargi),
- opłatę w kasie sądu (jeśli jest taka możliwość, z potwierdzeniem).
Osoby w trudnej sytuacji finansowej mogą złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wymaga to wypełnienia odpowiedniego formularza (oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania) i przekonującego wykazania, że uiszczenie opłaty byłoby zbyt dużym obciążeniem.
Co dzieje się po złożeniu skargi – możliwe rozstrzygnięcia
Po otrzymaniu skargi komornik:
- może uwzględnić ją w całości i samodzielnie skorygować własną czynność, albo
- przekazuje ją wraz z aktami sprawy i swoim stanowiskiem do sądu.
Sąd następnie bada, czy:
- skarga jest złożona w terminie,
- została odpowiednio opłacona,
- spełnia warunki formalne (podpis, odpowiednia liczba egzemplarzy itd.).
Jeśli warunki są spełnione, sąd przechodzi do merytorycznego rozpoznania. Może:
- skargę uwzględnić – uchylić czynność komornika całościowo lub częściowo, zmodyfikować ją albo nakazać dokonanie określonych działań,
- skargę oddalić – jeśli uzna działania komornika za prawidłowe,
- skargę odrzucić – np. z powodu złożenia po terminie, braku opłaty itp.
Na postanowienie sądu w sprawie skargi na czynności komornika co do zasady nie przysługuje już zażalenie (są wyjątki, ale dotyczą szczególnych sytuacji). Dlatego tym bardziej warto zadbać o rzetelne przygotowanie skargi już na początku.
Najczęstsze błędy przy składaniu skargi na komornika
W praktyce powtarza się kilka typowych problemów, które przekreślają szanse na skuteczne zaskarżenie działań komornika:
- przekroczenie terminu 7 dni – najczęstszy powód odrzucenia skargi,
- złożenie skargi bezpośrednio do sądu, zamiast przez komornika,
- brak konkretnego żądania (sąd nie wie, czego ma skarżący oczekuje),
- brak opłaty sądowej i jednocześnie brak wniosku o zwolnienie z kosztów,
- opisanie w skardze wyłącznie emocji i poczucia krzywdy bez odniesienia do przepisów i konkretnych uchybień,
- mylenie skargi na czynności komornika z powództwem przeciwegzekucyjnym (próba podważenia długu zamiast sposobu egzekucji).
Emocje przy problemach z komornikiem są normalne, ale w skardze liczy się chłodny opis faktów: jaka czynność, kiedy, co dokładnie zostało naruszone, które przepisy, jakie dokumenty to potwierdzają.
Dobrze napisana skarga to taka, którą da się streścić w kilku zdaniach: co zrobił komornik, co konkretnie jest nie tak, jaki przepis został złamany i czego dokładnie żąda skarżący od sądu.
Skarga na komornika a skarga na przewlekłość lub odpowiedzialność dyscyplinarna
Warto odróżnić skargę na czynności komornika od innych środków reakcji na problemy w egzekucji. Jeśli problemem jest:
- przewlekłość postępowania (komornik nic nie robi miesiącami) – można rozważyć skargę na przewlekłość,
- rażące naruszenie etyki lub przepisów przez komornika – można zawiadomić prezesa sądu rejonowego lub właściwą radę izby komorniczej (odpowiedzialność dyscyplinarna),
- szkoda majątkowa spowodowana niezgodnym z prawem działaniem komornika – w grę wchodzi odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa.
To są jednak odrębne ścieżki. Skarga na czynności komornika służy przede wszystkim szybkiej korekcie konkretnej czynności w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego i na niej najczęściej warto się skupić w pierwszej kolejności.