Czy w Sylwestra i w Święta wciąż obowiązują specjalne godziny dla seniorów w sklepach? Nie – obecnie w Polsce nie ma już ustawowych godzin tylko dla osób starszych, także w dni świąteczne i okołoświąteczne. Warto jednak wiedzieć, skąd się wzięły, kiedy faktycznie obowiązywały i jak teraz sensownie zaplanować zakupy, zwłaszcza jeśli budżet domowy jest napięty, a sił mniej niż kiedyś. Świadomość aktualnych przepisów i praktyk sieci handlowych pozwala uniknąć nerwów, niepotrzebnych kolejek i nieprzemyślanych wydatków.
Czym były „godziny dla seniorów” i kiedy obowiązywały
Określenie „godziny dla seniorów” pojawiło się w czasie pandemii COVID-19. Chodziło o ustawowy czas w ciągu dnia, gdy niektóre sklepy mogły obsługiwać wyłącznie osoby w wieku 60+.
W skrócie wyglądało to tak:
- obowiązywało to głównie w sklepach spożywczych, drogeriach, aptekach, na poczcie,
- typowe godziny to 10:00–12:00 w dni robocze,
- rozwiązanie miało ograniczyć kontakt osób starszych z dużymi grupami klientów.
Regulacje te były tymczasowe. Wprowadzano je i zawieszano wraz z kolejnymi falami pandemii. Ostatecznie przestały obowiązywać w maju 2021 r. Od tego momentu przepisy nie przewidują już żadnych ogólnokrajowych godzin przeznaczonych tylko dla seniorów.
Aktualnie w Polsce nie ma ustawowych „godzin dla seniorów” – nie obowiązują ani w zwykłe dni, ani w Sylwestra, ani w żadne Święta.
Czy godziny dla seniorów obowiązują obecnie w Sylwestra i Święta
Na poziomie ustawy sprawa jest prosta: nie obowiązują. Przepisy o godzinach dla seniorów wygasły i nie zostały przywrócone. Oznacza to, że:
- w Sylwestra (31 grudnia) sklepy działają jak w normalny dzień handlowy, tylko zwykle krócej,
- w
(np. 1 stycznia, 25 i 26 grudnia, większość świąt kościelnych) duże sklepy są po prostu zamknięte, - żaden przepis nie zastrzega już konkretnej pory dnia wyłącznie dla seniorów.
Trzeba jednak rozróżnić dwie rzeczy:
- prawo – nie przewiduje godzin dla seniorów,
- praktyka sklepów – poszczególne sieci mogą dobrowolnie wprowadzać pierwszeństwo obsługi dla seniorów, ale to ich wewnętrzna decyzja, bez mocy ustawy.
Dlatego przed Świętami czy Sylwestrem warto nie opierać się na tym, co „było kiedyś”, tylko sprawdzić aktualne informacje konkretnej sieci – na stronie internetowej, w aplikacji lub po prostu na drzwiach sklepu.
Sylwester, Święta i dni wolne – jak faktycznie działają sklepy
Sylwester – skrócone godziny, ale bez godzin dla seniorów
31 grudnia jest co do zasady zwykłym dniem handlowym. Nie ma żadnych ogólnokrajowych przywilejów czasowych dla seniorów. Natomiast zdecydowana większość sieci:
- skróca godziny otwarcia (np. do 16:00–18:00),
- notuje bardzo duży ruch od rana do wczesnego popołudnia,
- ma wyższe ceny na część produktów „imprezowych” (przekąski, napoje itd.).
Z perspektywy osób starszych i ich finansów warto:
1) zaplanować większe zakupy dzień–dwa wcześniej,
2) zostawić na Sylwestra tylko ewentualne drobiazgi,
3) unikać godzin szczytu (zwykle 10:00–14:00), bo wtedy kolejki są najdłuższe, a impulsywne zakupy najłatwiejsze.
Święta i niedziele niehandlowe – większy kłopot z dostępnością niż z kolejkami
W Święta i niedziele niehandlowe problemem nie jest brak godzin dla seniorów, tylko ograniczona liczba otwartych punktów. Obecnie obowiązuje w Polsce zakaz handlu w większości niedziel oraz w święta ustawowo wolne od pracy. Dla seniorów oznacza to kilka rzeczy:
- większe sklepy są zamknięte, więc zostają małe osiedlowe, stacje paliw i sklepy na zasadzie „placówki pocztowej”,
- ceny w takich miejscach bywają wyraźnie wyższe niż w dyskontach czy marketach,
- zrobienie dużych świątecznych zakupów na ostatnią chwilę zwykle odbija się na budżecie domowym.
Z punktu widzenia finansów osobistych seniora bardziej opłaca się:
– zaplanować zakupy „świąteczne” z wyprzedzeniem, korzystając z promocji tygodniowych w dyskontach,
– rozłożyć zakupy na 2–3 mniejsze wizyty, zamiast jednej dużej tuż przed Świętami,
– zostawić małe sklepiki osiedlowe na sytuacje awaryjne, a nie na podstawowe zakupy świąteczne.
Dobrowolne „godziny ciszy” dla seniorów – co może się zdarzyć
Część sklepów czy instytucji publicznych wprowadza różne formy ułatwień dla osób starszych, ale nie są to ustawowe godziny dla seniorów, tylko dobrowolne praktyki. Mogą to być na przykład:
- pierwszeństwo w kolejce dla seniorów, kobiet w ciąży i osób z niepełnosprawnościami,
- wydzielone kasy „priority”,
- cichsze godziny (np. bez głośnej muzyki, z wyciszonymi komunikatami),
- specjalne godzinowe „okna” w przychodniach czy urzędach.
W takich przypadkach obowiązuje tylko to, co dana placówka sama ogłosi na miejscu. Warto zwracać uwagę na informacje:
- na drzwiach i witrynach,
- przy kasach,
- na stronach internetowych i w aplikacjach sieci handlowych.
Jeśli gdzieś nadal funkcjonuje informacja o godzinach dla seniorów, zwykle jest to:
– pozostałość po czasach pandemii (nieaktualny plakat),
– dobrowolna inicjatywa sklepu, a nie prawo obowiązujące wszystkich.
Planowanie zakupów przez seniora bez „godzin dla seniorów”
Brak ustawowych godzin nie oznacza, że osoby starsze muszą liczyć tylko na szczęście. Da się dość łatwo ułożyć zakupy tak, żeby:
- unikać tłumów,
- nie przepłacać przed Świętami i Sylwestrem,
- nie dźwigać ponad siły.
Przydatne nawyki zakupowe:
- Zakupy rano, ale nie „w samo południe”
Najspokojniej bywa zwykle między otwarciem sklepu a godziną 9:00–10:00. Przed świętami późny ranek i południe to na ogół najbardziej zatłoczony czas. - Lista zakupów i budżet na jedną wizytę
Spisana lista pozwala uniknąć dokupowania „na wszelki wypadek”. Pomaga też pilnować budżetu – szczególnie gdy ceny przed Świętami rosną. - Porównywanie gazetek i aplikacji
Warto sprawdzić, gdzie tańsze są produkty typowo świąteczne (mięsa, ryby, słodycze). Różnice między sieciami potrafią być realne, szczególnie przy większych zakupach. - Rozłożenie ciężaru na kilka wizyt
Zamiast jednego dużego wózka przed Świętami – 2–3 mniejsze zakupy w spokojniejsze dni. Mniejsze ryzyko przeciążenia i pośpiechu przy kasie.
Przy większych zakupach warto też wziąć pod uwagę:
- opcję dowozu zakupów ze sklepu, jeśli jest dostępna w okolicy,
- wsparcie rodziny lub sąsiadów przy transporcie najcięższych rzeczy,
- korzystanie z promocji „na kartę” tylko wtedy, gdy faktycznie obniżają cenę potrzebnych produktów, a nie zachęcają do zbędnych zakupów.
Co sprawdzić przed wyjściem do sklepu w Sylwestra i przed Świętami
Żeby nie wracać z niczym albo nie przepłacać w małym sklepie osiedlowym, warto przed wyjściem zrobić krótką „checklistę”.
- Godziny otwarcia – szczególnie 31 grudnia i w dni przedświąteczne wiele sklepów pracuje krócej; informacje są zwykle na stronie lub w aplikacji.
- Rodzaj dnia – czy to zwykły dzień handlowy, niedziela handlowa, czy święto z zakazem handlu (wtedy duże sklepy i tak będą zamknięte).
- Listę najważniejszych produktów – żeby w razie tłoku skupić się na priorytetach, a resztę ewentualnie dokupić innym razem.
- Plan wydatków – choćby orientacyjnie: ile maksymalnie przeznaczyć na te konkretne zakupy, żeby nie „nadgryźć” środków przeznaczonych na rachunki czy leki.
Godziny dla seniorów w kształcie znanym z pandemii są dziś historią. Obecnie to dobre planowanie zakupów, a nie godziny narzucone ustawą, realnie chronią zdrowie, czas i portfel osób starszych – także w Sylwestra i w Święta.